SEVGİ VƏ ÖLÜMSÜZLÜK DÜŞÜNCƏSİ

İnsan ömrü doğumla ölüm arasındakı qısa bir zaman kəsiyinə sığışdırılmış, müvəqqəti bir imtahandır.

Təbiətin dəyişməz qanununa görə, bu dünyaya gələn hər bir canlı maddə olaraq gec-tez fənaya məhkumdur, yarpaqlar saralır, fəsillər dəyişir, uca dağların sinəsindən süzülən sular dənizlərə qovuşub itir, insanın gənclik baharı isə ağaran saçların kölgəsində qocalığa təslim olur. Lakin insanı digər canlılardan fərqləndirən ən böyük möcüzə onun bu maddi faniliklə barışmaq istəməməsi, ruhən əbədiyyətə, ölümsüzlüyə can atmasıdır. Bu sonsuzluq axtarışında bəşəriyyətin tapdığı ən uca, ən sarsılmaz və ən ilahi körpü isə məhz Sevgidir.
Məhəbbət sadəcə iki qəlbin bir-birinə vurulması, yaxud bioloji bir meyl deyil, o, insanın kainatın daxili nizamı ilə harmoniyaya girməsi, öz mənliyindən keçərək əbədi varlığa qovuşmasıdır. Sevgi fiziki dünyanın hüdudlarını aşan yeganə duyğudur ki, ölümün soyuq həqiqətinə meydan oxuya bilir. Çünki sevən insan zamanın və məkanın fövqünə ucalır, fədakarlığı və ruhunun saflığı ilə özünə ölümsüz bir abidə ucaldır.
Tarix boyu bəşəriyyəti idarə edən qüvvələr, böyük imperiyalar, qılıncın və gücün qüdrətinə güvənən fatehlər gəlib keçmişlər. Onlar torpaqları fəth edib, şəhərləri öz hökmlərinə tabe etsələr də, zamanın amansız axarı qarşısında aciz qalmış, tarixin tozlu səhifələrində yox olub getmişlər. Lakin könülləri fəth edən, sevgini özünə bayraq edən ruhlar əsrlər keçsə də, unudulmur. Böyük filosoflar və xalqın qəlbindən süzülüb gələn həqiqi şairlər bu reallığı hər zaman ən uca zirvəyə qaldırıblar. Azərbaycan poeziyasının fəlsəfi zirvəsi olan Bəxtiyar Vahabzadə sevginin bu bəşəri, zamansız qüdrətini elə gözəl ifadə edir ki:
”Dünyaya fatehlər qan uddurubdur,
Amma məhəbbətə baş əymişdilər.
Şahlar da, qullar da bu böyük hissin
Qarşısında diz çöküb, əyilmişdilər.”
Şairin bu misralarında sevgini ölümsüz edən əsas fəlsəfə gizlənir: Dünyəvi güc keçicidir, mənəvi güc isə əbədidir. Şahları da, qulları da eyni məqamda birləşdirən, onları ölümün qarşısında bərabərləşdirən məhəbbət, əslində, insana öz kiçik “mən”indən xilas olmaq imkanı verir. İnsan sevdiyi zaman bəsirət gözü açılır, o, dünyadakı hər bir zərrədə, göy Xəzərin ləpələrində, uca dağların dumanında, yazda yenidən canlanan təbiətdə sevgilisinin rəsmini, Yaradanın nizamını görür. Bu səbəbdəndir ki, Bəxtiyar müəllim öz hikmətli kəlamlarında deyirdi: “Məhəbbət insanı rəzil də edə bilər, vəzir də. Amma həqiqi məhəbbət həmişə insanı özündən uca bir məqama qaldırır.”
Özündən uca məqama ucalmaq, elə ölümsüzlüyün ilk addımıdır. İnsan öz eqosunu, cismani istəklərini sevginin müqəddəs atəşində yandırdıqca rəzillikdən uzaqlaşır, ruhən vəzir bərabərinə, uca mənəviyyat sahibinə çevrilir. Belə bir məhəbbət cismin ölümü ilə bitə bilməz, çünki cisim torpağa qovuşsa da, o sevgidən doğan işıq nəsillərdən-nəsillərə ötürülərək yaşayır.
Məhəbbətın ölümsüzlük fəlsəfəsi həm də onun ziddiyyətlərində, xüsusilə vüsal və hicranın (ayrılığın) təzadında gizlənir. Əgər sevgi yalnız rahatlıqdan və daimi vüsaldan ibarət olsaydı, bəlkə də bu qədər dərinləşib əbədiyyət qazanmazdı. Ayrılıq sevgini sınağa çəkir, onu cismani bağlılıqdan çıxarıb saf mənəviyyat müstəvisinə daşıyır. Sevən insan cismlərin ayrılmasından qorxmur, çünki onun qəlbindəki sevgili artıq məkandan asılı deyil.
Bəxtiyar Vahabzadənin dillər əzbəri olan bu misraları, iki qəlbin bir-birində necə əbədi yuva qurduğunu, birinin digərində necə əridiyini və beləliklə, zamanı necə durdurduğunu göstərir:
”Elə bilsən, sən gedəni mən təkəm,
Sən hardasan, mən də orda bitmişəm.
Sən bir dəniz, mən dənizdə bir gəmi,
Sən bir ümman, mən ümmanda itmişəm.”
Bu misralar təkcə lirik bir etiraf deyil, dərin bir fəlsəfədir. Dənizdə itən gəmi, ümmanda yox olan su damcısı artıq öz müstəqil, fani varlığını itirir və həmin ümmanın bir hissəsinə, yəni sonsuzluğa çevrilir. Sevgi vasitəsilə başqa bir səmimi qəlbdə, təmiz bir ruhda əriyib itmək, əslində, yox olmaq deyil, əksinə, ən böyük tapıntıdır. Bu, ölümsüzlüyün özüdür.
Ancaq insan bəzən bu ağır yolda sarsıla, ayrılığın ağrısından fəğan edə bilər. Reallıqda insan zəifdir, o həm də duyğularının, xatirələrinin əsiridir. Şairin:
”Unutmaq istədim… Bəs niyə axı,
Gecələr yuxuma gəlirsən hələ?
Mən səni unuda bilmirəm axı,
Sən məni unuda bilmisən belə?”
— misraları insanın içindəki o böyük çarpışmanı, unuda bilməməyin gətirdiyi mənəvi əzabı ortaya qoyur. Amma diqqətlə baxsaq, bu unuda bilməmək reallığı elə sevginin zamana qalib gəlməsinin sübutudur. İnsan beyni unutmaq istəsə də, qəlbin yaddaşı buna imkan vermir. Bu unudulmazlıq duyğusu, ruhun o biri qəlblə qurduğu qırılmaz rabitə ölümün də, ayrılığın da soyuq divarlarını uçurur. Sevgi elə bir mənəvi dərddir ki, insan ondan qurtulmaq istəmir, çünki bilir ki, o ağrının içində insan olduğunu, yaşadığını və əbədiyyətin dadını hiss edir. Şairin vurğuladığı kimi: “Məhəbbət elə bir dərddir ki, onun dərmanı da elə dərdin özüdür.”
Həqiqi sevgi fədakarlıq tələb edir. İnsan özünü sevdiyi şəxsə, ailəsinə, xalqına, vətəninə və ya ali bir ideala fəda edə bildiyi an ölümsüzlüyə qədəm qoyur. Bu fədakarlıq bəzən insanın öz gəncliyini, rahatlığını, hətta canını başqasının xoşbəxtliyi, yaşaması naminə qurban verməsi ilə ölçülür.
”Mən sənə bəxtiyar bir gənclik verdim,
Sən mənə bitməyən qəmlər bəxş etdin.
Mən sənə həyatda dözüm arzuladım,
Sən məni həyatdan didərgin etdin.”
Bu sətirlərdə fədakarlığın gətirdiyi hüzn və qəm oxunsa da, eyni zamanda sevənin qarşı tərəfə bəxş etdiyi o “bəxtiyar gənclik” və ona etdiyi “dözüm arzusu” sevgini ucaldan ali hisslərdir. Qarşılıq gözləmədən, fəda olaraq sevmək, insanın bu dünyada qoya biləcəyi ən böyük mənəvi mirasdır. Sevgi miras kimi zamanla köhnəlmir. İllər keçir, nəsillər dəyişir, lakin fədakar qəlblərin, saf məhəbbətlə yaşayanların adı, xatirəsi insanların yaddaşında bir işıq tək qalır. İnsanın fiziki varlığı torpaq altında çürüsə də, onun sevgisi, xeyirxahlığı və qoyub getdiyi mənəvi iz heç vaxt ölmür.
Sonda qeyd etmək lazımdır ki, sevgi və ölümsüzlük düşüncəsi bir-birini tamamlayan iki əbədi anlayışdır. Ölümün labüdlüyü qarşısında insanın əlindəki yeganə və ən güclü silah sevmək bacarığıdır. Sevgi bizə bu fani dünyada əbədi olan yeganə dəyərin maddiyyat, şan-şöhrət və ya keçici zirvələr deyil, məhz saf duyğular, səmimi bağlılıq və ruhun bütövlüyü olduğunu öyrədir.
Bəxtiyar Vahabzadənin hikmətli poeziyasında və sözlərində əks olunan sevgi fəlsəfəsi də bizə bu böyük həqiqəti pıçıldayır: Cisim fəna tapar, amma eşq baqidir. İnsan sevdiyi, qəlbində məhəbbətin o ilahi atəşini daşıdığı müddətcə zamana qalib gəlir. Çünki sevmək, ölümdən qorxmaq deyil, sevmək ruhun sonsuzluq dəryasında, o böyük ümmanda itərək yenidən və əbədi olaraq doğulmasıdır. Ölümü heç etməyin, bu dünyadan köçəndən sonra da qəlblərdə yaşamağın yeganə yolu, arxada təmiz, təmənnasız və uca bir sevgi mirası qoyub getməkdir. Yalnız bu cür yaşayanlar üçün ölüm bir son deyil, əbədiyyətə açılan müqəddəs bir qapıdır.