BU GÜN KƏSDİM BAŞIMI
Bir sükuta uduzur,
Milyon adamın səsi.
Hara çıxıb getdi ki
O qaraçı nəğməsi?
İndi necə gizləyim,
Mən bu boyda hüzünü?
Quşlar qanadlarıyla
Saxlayıb göy üzünü.
Sudu çağıran bizi?-
Səs gəlir o quyudan.
Daş da intihar edir
Atılaraq qayadan.
Bu gün kəsdim başımı-
Baş əyməyim şahlara.
Bir ovuc ümid verin
Paylayım uşaqlara…
Dünya torba tikənmiş,
Köynək toxuya bilmir.
…”Qara kağız”ım gəlib-
Nə yaxşı, dərsə getmir
Körpəm oxuya bilmir.
Şeirin Bədii Təhlili:
Əlizadə Nurinin bu misraları müasir Azərbaycan poeziyasının ən təsirli nümunələrindən biridir.
Şeir insanın daxili tənhalığı, dünyanın ədalətsizliyi və çıxılmazlıq hissi üzərində qurulub. Müəllif fərdi bir faciədən, yəni başın kəsilməsi–fəda edilməsindən çıxış edərək ümumbəşəri bir kədərə — uşaqların gələcəyi və müharibənin soyuq üzünə, yəni “qara kağız”a toxunur. Əsas ideya, ləyaqəti qorumaq üçün hər şeyi qurban verməyə hazır olan fərdin, amansız dünya nizamı qarşısındakı çarəsizliyidir.
“Başın kəsilməsi”: Bu, şahlara baş əyməmək üçün seçilən şüurlu bir qurbandır. İnsanın öz mənliyini qorumaq naminə fiziki varlığından keçməsinin simvoludur.
“Daşın intiharı”: Təbiətin belə bu hüzünə dözmədiyini göstərən mübaliğəli və canlandırıcı (təşxis) bir obrazdır. Cansız hesab edilən daşın qayadan atılması, ümumi ümidsizliyin miqyasını artırır.
“Dünya torba tikənmiş”: Çox orijinal bir metaforadır. Dünya insanı yaşatmaq üçün “köynək” yox, onu məhv etmək üçün “torba”, yəni ölüm torbası və ya kələk mənasında hazırlayır.
“Hara çıxıb getdi o qaraçı nəğməsi?” lirik qəhrəmanın daxili sarsıntılarını oxucuya çatdırır.
“Qara kağız” ifadəsi müharibə və ölüm xəbərinin simvolu kimi şeirin finalını faciəvi bir nöqtəyə daşıyır. Körpənin oxuya bilməməsi isə burada bir təsəlli kimi təqdim olunur – o, hələ ki, bu acı həqiqətlə (ölüm xəbəri ilə) tanış deyil.
Bu poetik parça, varlıq sarsıntısı ruhunda yazılmış, hər misrası vizual və fəlsəfi yüklə zəngin olan bir mətndir. Şair dünyanı düzəltmək iqtidarında olmasa da, öz ümidini uşaqlara paylamaqla humanizmini qoruyub saxlayır.
Sizə cansağlığı və bütün işlərinizdə uğurlar arzulayıram!
✍ Sevil Azadqızı
