Bəzən bir insanın taleyi böyük şəhərlərin səs-küyündən yox, kiçik bir rayonun sakit küçələrindən başlayır və o sükut illər sonra sözə çevrilir…
Oxucunu düşündürən, bəzən susduran, bəzən isə içində gizlənmiş sualları oyadan mətnlər də məhz belə başlanğıclardan doğur. Rasif İmanoğlunun yaradıcılığı da məhz bu cür bir yolun – Masallının sadə həyatından Bakının ədəbi düşüncə mühitinə qədər uzanan bir söz yolunun hekayəsidir.
Rasif İmanoğlu müasir Azərbaycan ədəbi mühitində daha çox fəlsəfi düşüncə, aforistik ifadə tərzi və satirik müşahidələri ilə seçilən şair və publisist kimi tanınır. Onun yaradıcılığını sırf şeir yazmaq fəaliyyəti kimi deyil, həyatın içindən süzülüb gələn düşüncə sistemi kimi də qiymətləndirmək mümkündür. Əsərlərində insan psixologiyası, cəmiyyətin daxili ziddiyyətləri və mənəvi münasibətlər xüsusi yer tutur.
Müəllif Masallı rayonunda anadan olmuş, bu bölgənin təbii sadəliyi və insan münasibətlərindəki səmimiyyəti onun ilk dünyagörüşünün formalaşmasına təsir etmişdir. Rayon mühitinin təmiz emosional atmosferi sonradan onun yazılarında hiss olunan səmimiyyət və təbii ifadə tərzinin əsas qaynaqlarından biri kimi görünür. Bu başlanğıc nöqtə onun yaradıcılığında təbiilik və daxili dürüstlük xəttini gücləndirmişdir.
Rasif İmanoğlu daha sonra Azərbaycan Dövlət Universitetində təhsil almış, indiki BDN-nun mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirib. Amma peşəkar jurnalist olmaq istəyi ilə Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutunda da təhsil alıb.O, Azərbaycanın dənizçilik həyatının səlnaməsi olan “Dəniz” qəzetinin baş redaktoru olmaqla yanaşı, həm də uzun müddət Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi mətbəəsinin direktoru vəzifəsində çalışıb. Bu işlər onun dilə münasibətini, sözün strukturunu və ədəbi düşüncə sistemini daha da zənginləşdirmişdir. Filoloji mühit ona təkcə ədəbi biliklər deyil, həm də mətnə analitik yanaşma bacarığı qazandırmışdır. Nəticədə onun yaradıcılığında emosional poetika ilə intellektual düşüncə paralel şəkildə inkişaf etmişdir.
Onun ədəbi üslubunun əsas özəlliklərindən biri “onluqlar” adlandırılan qısa, aforistik mətnlərdir. Bu mətnlər gündəlik həyatın kiçik detallarını fəlsəfi nəticəyə çevirən, ironik və düşündürücü bir ifadə formasıdır. Rasif İmanoğlu bu formadan istifadə etməklə uzun təsvirlərə ehtiyac duymadan dərin mənalar yaratmağı bacarır. Bu isə onun yaradıcılığını müasir oxucu üçün daha çevik və təsirli edir.
Onun “Rəngsiz şeirlər” adlı kitabı Bakı şəhərində, 2024-cü ildə işıq üzü görmüşdür. Kitabın redaktoru Həzi Həsənli, korrektoru Günel Şıxəliyeva, dizayneri isə Emin Vaqifoğlu olmuşdur. Kitaba yazılmış ön söz “Bəlkə sabah görüşmədik…” adlanır və yazıçı-jurnalist Nurəddin Ədiloğlu tərəfindən qələmə alınmışdır. Bu ön söz kitabın poetik ruhuna emosional və fəlsəfi bir giriş yaradaraq oxucunu şeirlərin daxili aləminə hazırlayır. Kitabda olan aşağıdakı şeirə nəzər salaq.
Qarabağ Zəfəri Azərbaycan xalqının tarixində ən şərəfli və qürurverici hadisələrdən biridir. Bu böyük qələbə xalqımızın birliyini, ordumuzun gücünü və vətən sevgisini bütün dünyaya göstərdi. “Bu gün Zəfər bayramıdır!” şeirində müəllif qələbənin yaratdığı sevinc hissini, şəhidlərə ehtiramı və ordumuzun qəhrəmanlığını böyük coşqu ilə ifadə etmişdir. Şeir vətənpərvərlik ruhu ilə yazılmış təsirli poetik nümunələrdəndir.
Dağım gülür, düzüm gülür,
Havada da bir bal dadı.
Ədalətim, düzüm gülür,
Bu gün Zəfər bayramıdır!
Qara dağı aşmalıydıq,
Qara bağı açmalıydıq,
Qarabağı almalıydıq…
Bu gün Zəfər bayramıdır!
Vurduq qədim yurdumuza
Qırx dörd günə təzə naxış,
Sərkərdəmə alqış, alqış!
Bu gün Zəfər bayramıdır!
Yumruğumuz dəmirdəndi,
Bilən bilir dəmir nədir.
Yağı bir də aşar həddi?
Bu gün Zəfər bayramıdır!
Bu Qələbə, neçə nərin –
Xidmətidir ərənlərin.
Ruhu şaddır şəhidlərin,
Bu gün Zəfər bayramıdır.
Ver orduma dəyər bu gün,
Yüz ordunu əyər bu gün.
Əsrlərə dəyər bu gün:
Bu gün Zəfər bayramıdır!
“Bu gün Zəfər bayramıdır!” şeiri Qarabağ zəfərinə həsr olunmuş vətənpərvərlik ruhlu şeirdir. Müəllif şeirdə xalqın qələbə sevincini və ordumuzun gücünü təsvir etmişdir. Təkrarlanan “Bu gün Zəfər bayramıdır!” misrası şeirin əsas fikrini gücləndirir və oxucuda qürur hissi yaradır.
Şeirdə Qarabağın azad olunması, 44 günlük müharibə və şəhidlərin qəhrəmanlığı xüsusi vurğulanır. “Yumruğumuz dəmirdəndi” misrası ordumuzun qüdrətini göstərir. Müəllif sadə və axıcı dillə vətən sevgisini və milli birliyi ifadə etmişdir.
Ümumilikdə, şeir qələbə ruhunu, şəhidlərə ehtiramı və Azərbaycan xalqının gücünü əks etdirən təsirli poetik nümunədir.
“Rəngsiz şeirlər” kitabı adından da göründüyü kimi insan ruhunun görünməyən tərəflərinə işıq salan poetik bir topludur. Buradakı “rəngsizlik” anlayışı sadəcə kədər və ya ümidsizlik deyil, həm də insanın daxili yorğunluğunu, mənəvi boşluğunu və həyatın görünməyən ağrılarını ifadə edir. Müəllif bu kitabda zahiri parıltılardan uzaqlaşaraq insanın daxili sükutunu və düşüncə ağrılarını poetik dillə təqdim etməyə çalışmışdır.
Kitabda yer alan şeirlərdə insan münasibətlərində yaranan soyuma, dostluq və sevgi anlayışlarının dəyişməsi, zamanın insan xarakterinə etdiyi təsir xüsusi poetik müşahidələrlə təqdim olunur. Şair bəzən bir misra ilə bütöv bir həyat fəlsəfəsini ifadə etməyi bacarır. Onun poetik dili sadə olsa da, misraların altında gizlənən məna qatları oxucunu uzun müddət düşündürür.
“Rəngsiz şeirlər” kitabında diqqəti cəlb edən əsas cəhətlərdən biri müəllifin daxili monoloq üslubundan istifadə etməsidir. Şeirlərdə insanın özü ilə söhbəti, vicdan qarşısında hesabatı və həyatla səssiz dialoqu hiss olunur. Bu xüsusiyyət kitabı yalnız poetik toplu deyil, həm də mənəvi düşüncə gündəliyi kimi təqdim edir. İndi də şairin “Bayrağım Dalğalanır” şeirinə nəzər salaq:
“Bayrağım dalğalanır…” şeiri Vətən sevgisini, xalqın qələbə sevincini və qəhrəman oğulların şücaətini tərənnüm edən duyğulu nümunələrdəndir. Şeirdə torpaqlarımızın azad olunması ilə xalqın qəlbində yaranan qürur hissi poetik dillə ifadə olunur. Müəllif bayrağın Xocalıda və Xankəndidə dalğalanmasını böyük zəfərin rəmzi kimi təqdim edir. Şeirdə həm şəhid və qazilərimizə ehtiram, həm də gələcəyə inam duyğusu güclü şəkildə hiss olunur.
Yurdum bütövdü; şükür!Artıq könlümdə yazdı.
Nər oğullar nə boyda
Zəfər dastanı yazdı.
İşğaldan azad etdik
Şəhəri də, kəndi də.
Bayrağım dalğalanır
Xocalı… Xankəndidə!
Öpürük hər igidin
Silah tutan əlini.
Basırıq bağrımıza,
Vətən, igidlərini!
Sevinc yaşadı daha
Gözdə yaş, Komandanım!
Yaşa, Odlar Yurduyla
Ali Baş Komandanım!
Sevgi ilə nə əksək
Daş üstə də bitəcək.
Yeni Cənnət qurmağa
Sevgimiz bəs edəcək.
“Bayrağım dalğalanır…” şeiri vətənpərvərlik ruhunda yazılmış təsirli şeirdir. Şair burada Azərbaycanın qazandığı zəfəri böyük qürur hissi ilə ifadə edir. Xocalı və Xankəndidə bayrağın dalğalanması xalqın uzun illər arzuladığı qələbənin simvolu kimi təqdim olunur. Şeirdə igid əsgərlərə minnətdarlıq və ehtiram hissi xüsusi yer tutur. Müəllif Ali Baş Komandana müraciətlə xalqın sevincini və inamını göstərir. Şerin sonunda isə gələcəyə ümid, quruculuq və sevgi ideyaları ön plana çıxır. Sadə və axıcı dili şeirin təsir gücünü daha da artırır.
Kitabın poetik ruhunda tənhalıq anlayışı xüsusi yer tutur. Lakin bu tənhalıq ümidsizlik kimi deyil, insanın özünü tanıma mərhələsi kimi təqdim edilir. Müəllif oxucuya göstərməyə çalışır ki, insan bəzən ən böyük həqiqətləri məhz səssizlik içində anlayır. Buna görə də kitabın bir çox şeirlərində sükut ayrıca bir obraz təsiri bağışlayır. Şairin nəzmə çəkdiyi “Vətən Boyda olar Şəhid Ürəyi” şeirinə nəzər salaq. Şairin qələmə aldığı bu
şeir Azərbaycan xalqının müqəddəs saydığı şəhidlik zirvəsinə, vətənpərvərlik və mənəvi ucalıq mövzusuna həsr olunmuşdur.
Şəhidlik hər bir xalqın tarixində həm böyük bir kədər, həm də sonsuz bir qürur mənbəyidir. Vətən torpağının bütövlüyü uğrunda canından keçən insanlar sadəcə fiziki ömürlərini başa vurmurlar, onlar adlarını əbədiyyətə yazdırırlar. Şeirdə əks olunan “Vətən boyda olur şəhid ürəyi” başlıqlı şeirə məhz bu uca məqamı, şəhidliyin hər adama nəsib olmayan İlahi bir seçilmişlik olduğunu bədii dillə tərənnüm edir. Müəllif bu misralarla şəhidlərimizə olan dərin ehtiramını və sevginisni dilə gətirir.
Adam var ki, and da içər,
Amma ondan şahid olmaz.
Adam var ki, hər gün “ölər”,
Amma heç vaxt şəhid olmaz.
Bildiyim bir həqiqət var:
Bu dünyanın mərdi çox az.
Çox ocaqdan igid çıxar,
Hər igiddən şəhid çıxmaz.
O zirvəyə ucalmağa
Məgər təkcə bilək gərək?
Vətənin nə boydadırsa,
O boyda da ürək gərək.
Şeirin əsas ideyası şəhidlik zirvəsinin hər kəsə nəsib olmayacaq qədər uca, fərqli və müqəddəs bir məqam olduğunu göstərməkdir. Müəllif fədakarlıqla qorxaqlığı, real qəhrəmanlıqla saxta and-amanı qarşı-qarşıya qoyaraq oxucunu dərin mənəvi düşüncələrə sövq edir.
Şeir klassik dördlük (bənd) formasında, sadə və axıcı bir dillə yazılmışdır. Müəllif antitezalar vasitəsilə fikrini daha təsirli çatdırıb.
Birinci bənddə hər gün şikayətlənib, canından bezib “ölən” insanlarla, Vətən üçün həqiqətən canını fəda edən şəhidlər müqayisə olunur. Müəllif vurğulayır ki, dildə and içmək hələ daxili dürüstlükdən və fədakarlıqdan xəbər vermir.
İkinci bənddə “igidlik” və “şəhidlik” anlayışları fərqləndirilir. Hər ailədə, hər ocaqda cəsur, igid bir insan yetişə bilər, lakin şəhidlik fərqli bir mənəvi mərtəbədir. İgid döyüşür, amma şəhid özünü bütövlükdə fəda edir.
Üçüncü bənd isə şeirin kulminasiya nöqtəsidir. Müəllif ritorik sualla müraciət edərək bildirir ki, şəhid olmaq, o uca zirvəyə qalxmaq üçün təkcə fiziki güc (bilək) kifayət deyil. Bunun üçün insanın daxilində nəhəng bir sevgi olmalıdır. Bəndin son iki misrası şeirin fəlsəfəsini tamamilə ortaya qoyur: “Vətənin nə boydadırsa, o boyda da ürək gərək.”
Nəticə olaraq, bu şeir şəhidlərin böyüklüyünü onların fiziki gücündə deyil, qəlblərində daşıdıqları Vətən sevgisinin miqyasında görür. Müəllif bizə xatırladır ki, şəhidin ürəyi elə Vətənin özü qədər böyük və hüdudsuzdur. Şeir həm bədii gücü, həm də daşıdığı yüksək milli-mənəvi dəyəri ilə oxucuda dərin vətənpərvərlik hissləri oyadır.
“Rəngsiz şeirlər”də vətən sevgisi və milli ruh da öz poetik ifadəsini tapmışdır. “Yaşa Azərbaycan!”, “Bu gün Zəfər bayramıdır!”, “Torpağımı Vətən edən bayrağım!”, “Bayrağım dalğalanır…”, “Vətən boyda olur şəhid ürəyi” və “Zirvələrdən ucamız” kimi şeirlər müəllifin milli düşüncəsini və mənəvi bağlılığını ifadə edən nümunələrdir. Bu şeirlərdə yalnız poetik hiss deyil, həm də xalqın tarixi yaddaşı, şəhid ruhuna ehtiram və dövlətçilik duyğusu hiss olunur.
Kitabda satirik və ironik mətnlər də xüsusi diqqət çəkir. Rasif İmanoğlu cəmiyyətin bəzi mənəvi problemlərini yumor və kinayə vasitəsilə təqdim edir. O, insan davranışlarındakı süni münasibətləri, saxta dəyərləri və mənəvi aşınmaları bəzən sərt, bəzən isə düşündürücü şəkildə oxucuya çatdırır. Bu yanaşma kitabın poetik yükünü daha da gücləndirir.
“Rəngsiz şeirlər” kitabında sevgi mövzusu da fərqli poetik çalarlarla təqdim olunur. Buradakı sevgi klassik romantik yanaşmadan fərqli olaraq daha çox həyatın reallıqları içində göstərilir. Sevgi bəzən ümid, bəzən ayrılıq, bəzən də insanın öz içində yaşadığı səssiz mübarizə kimi təqdim edilir. Müəllif sevginin yalnız xoşbəxtlik deyil, həm də insanı dəyişdirən mənəvi sınaq olduğunu göstərməyə çalışır.
Rasif İmanoğlunun poetik dili mürəkkəb bədii konstruksiyalardan uzaqdır. O, sadə sözlərlə dərin fikir ifadə etməyə üstünlük verir. Bu sadəlik isə əsərlərin təsir gücünü azaltmır, əksinə daha səmimi və həyatili görünməsinə səbəb olur. Oxucu şeirləri oxuyarkən müəllifin yaşadığı hissləri və müşahidələri daxili şəkildə duymağa başlayır. Şairin aşağıdakı şeirinə nəzər salaq.”Mərdimi Çox Sevmişəm” adlı bu şeir, insanın öz mənliyinə, köklərinə, hətta öz ağrılarına olan sadiqliyini təsvir edən dərin və düşündürücü bir şeirdir. Şair, müasir dünyanın, xüsusən də böyük şəhər həyatının süni və yad elementlərinə qarşı duraraq, sadə, səmimi və təbii olanı ucaldır. Özünü qəbul etmə, saxtakarlığı rədd etmə və mərdlik fəlsəfəsi şeirin ana xəttini təşkil edir. Şeirdəki “mərdim” sözü, insanın daxili aləmindəki cəsarətli, dürüst və ləyaqətli tərəfi, onun “mərd mənliyi”ni simvolizə edir.
Özgəsinin balından
Qəndimi çox sevmişəm.
Neçə böyük şəhərdən
Kəndimi çox sevmişəm.
Dərdi olur divin də,
Dərdim çoxdan keyfində.
Saxta, süni sevincdən,
Dərdimi çox sevmişəm.
Hərəsi öz işində,
Hərəsi bir biçimdə.
Doğmaların içində
Mərdimi çox sevmişəm.
Təqdim olunan şeir, özünü dərk etmə və müasir həyatın süni dəyərlərinə qarşı daxili müqavimət mövzusunda qurulmuşdur. Şeirin başlığı “Mərdimi Çox Sevmişəm” və təkrar olunan son misraları, şairin daxili mənliyinin ən vacib hissəsi kimi “mərdlik” və ya “cəsarətli öz” anlayışını necə yüksək qiymətləndirdiyini vurğulayır. Bu mərdlik, sadəcə fiziki cəsarət deyil, daha çox həqiqi olmaq, öz köklərinə və dəyərlərinə sadiq qalmaq cəsarətidir.
Şeirin birinci bəndi müqayisələr üzərində qurulub. Şair başqasının təklif etdiyi şirniyyatı (balı) deyil, özünün sadə şirnisini, yəni qəndini üstün tutur. Eyni şəkildə, “neçə böyük şəhərdən” daha sadə və səmimi olan “kəndi”ni seçir. Bu, maddiyyat, təmtəraq və süni urbanizm yerinə, sadəliyi, səmimiyyəti və kökləri seçməyin simvoludur. Şairin “mərdimi” (mərd mənliyi) məhz bu sadəlik və özünə sadiqlikdə özünü büruzə verir.
İkinci bənd, insan ağrısının və dərdinin qəbulunu daha fəlsəfi bir səviyyəyə qaldırır. “Dərdi olur divin də” misrası, dərdin hər kəsin, hətta ən güclülərin belə qaçılmaz bir hissəsi olduğunu göstərir. Şair öz dərdini sevməyi öyrənmişdir, çünki bu dərd saxta və süni deyil, həqiqidir. O, “süni sevinclər”i rədd edərək, daxili aləmini təmiz və dürüst saxlamağı üstün tutur. Buradakı “mərdim”, insanın öz zəifliklərini və çətinliklərini qəbul edə bilmə cəsarətidir. Bu dərd, saxta sevinclərdən fərqli olaraq, insanı öz daxili həqiqətinə daha da yaxınlaşdırır.
Üçüncü bənd, şairin öz mühitindəki digər insanlarla münasibətini və bu müxtəliflik içində öz yolunu tapmasını təsvir edir. “Hərəsi öz işində, hərə bir biçimdə” misrası, insanların fərqli hədəfləri və formaları olduğunu bildirir. Şair “doğmaların içində” (öz ətrafında, öz kəndində və ya ailəsində) belə özünü tapmağı bacarır. O, başqalarına bənzəməyə çalışmır, əksinə, öz daxili “mərdim”ini taparaq, ona sadiq qalır. Bu bənddə “mərdim”, fərdi şəxsiyyəti və özünəməxsusluğu qorumağın simvoludur.
Nəticə olaraq, şeir müasir dünyanın saxtakarlığına, süni dəyərlərinə və özünəgəlməmiş kütləvi davranışlarına qarşı bir etiraz kimi səslənir. Şair, öz mənliyini, köklərini, dürüst ağrılarını və ən əsası, “mərdim”ini sevməklə, həqiqi və ləyaqətli bir həyat yaşamağın vacibliyini vurğulayır. Şeirin ümumi mesajı, insanın ən böyük sevgisinin və sədaqətinin öz daxili həqiqətinə və mərd mənliyinə olmasıdır.
Ümumilikdə “Rəngsiz şeirlər” kitabı müasir Azərbaycan poeziyasında insanın daxili aləmini, mənəvi tənhalığını və cəmiyyətin görünməyən tərəflərini poetik şəkildə əks etdirən maraqlı ədəbi nümunələrdən biridir. Bu kitab oxucunu yalnız şeir oxumağa deyil, həm də düşünməyə, həyatın görünməyən tərəflərinə baxmağa və insan ruhunun dərinliklərini anlamağa çağırır.
Nəticə etibarilə Rasif İmanoğlu müasir Azərbaycan ədəbiyyatında qısa forma ilə dərin fikir yarada bilən, aforistik və fəlsəfi üslubu birləşdirən müəlliflərdən biridir. Onun yaradıcılığı göstərir ki, sözün gücü uzunluqda deyil, mənanın dərinliyindədir və bu dərinlik onun poeziyasının əsas mahiyyətini təşkil edir. Masallıdan başlayan bu söz yolu bu gün müasir Azərbaycan oxucusunun düşüncə dünyasında özünəməxsus poetik iz buraxmaqdadır.
Sizə cansağlığı, bərəkətli, uzun ömür və yaradıcılıq uğurları arzulayıram, dəyərli ziyalımız Rasif müəllim!
✍️ Sevil Azadqızı
Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi. Filoloq.
AJB-nin üzvü. Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist
30.05.2026
