26 İyun Azərbaycan xalqının dövlətçilik təqvimində xüsusi mənəvi çəkisi olan günlərdən biridir. Bu tarix Silahlı Qüvvələr Günüdür, Vətənin təhlükəsizliyi naminə keşik çəkən, dövlət bayrağını və xalqın dinc həyatını qoruyan hərbi qulluqçuların şərəf günüdür. Həmin gün biz yalnız ordunun yaranmasını qeyd etmirik. Biz hərbi xidmətin arxasında dayanan məsuliyyəti, fədakarlığı, intizamı və Vətən sevgisini ehtiramla xatırlayırıq. Çünki ordu hər bir müstəqil dövlətin dayağı, xalqın iradəsinin və özünümüdafiə haqqının ən mühüm təminatlarından biridir.
Azərbaycanın milli ordu quruculuğunun tarixi 1918-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə sıx bağlıdır. Cümhuriyyət rəhbərləri yaxşı anlayırdılar ki, müstəqilliyi elan etmək kifayət deyil, onu qoruyacaq nizami və vahid komandanlığa tabe olan ordu da yaradılmalıdır. 1918-ci il iyunun 26-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasının qərarı ilə Əlahiddə Azərbaycan Korpusu təşkil edildi. Bu qurum milli ordunun hüquqi və təşkilati təməlinin qoyulması baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyırdı. Məhz buna görə 26 İyun sonralar Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yaranma günü kimi qəbul edildi.
O dövrün mürəkkəb siyasi və hərbi şəraiti milli ordunun yaradılmasını həyati zərurətə çevirmişdi. Gənc respublikanın sərhədləri və paytaxtı təhlükə altında idi, ölkənin müxtəlif bölgələrində silahlı qarşıdurmalar davam edirdi. Buna baxmayaraq, Azərbaycan dövlət xadimləri qısa müddətdə hərbi idarəetmənin əsaslarını formalaşdırmağa, döyüş qabiliyyətli hissələr yaratmağa və milli zabit kadrlarını bir məqsəd ətrafında birləşdirməyə çalışdılar.
General Səməd bəy Mehmandarovun, general Əliağa Şıxlinskinin və digər görkəmli hərbçilərin fəaliyyəti bu şərəfli tarixdə mühüm yer tutur. Azərbaycan Milli Ordusu Qafqaz İslam Ordusu və könüllü dəstələrlə birlikdə 1918-ci ilin sentyabrında Bakının azad edilməsində iştirak etdi. Bu hadisə dövlətçiliyimizin qorunması və Azərbaycan hökumətinin Bakıda fəaliyyətə başlaması baxımından mühüm dönüş nöqtəsi oldu.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay yaşasa da, onun yaratdığı milli ordu ənənəsi xalqın yaddaşından silinmədi. Sovet dövründə müstəqil Azərbaycan ordusunun fəaliyyəti dayandırıldı, lakin xalqımızın hərb sənəti, zabitlik məktəbi və döyüş ruhu yaşamaqda davam etdi. Müxtəlif illərdə azərbaycanlı hərbçilər böyük peşəkarlıq göstərdilər, hərbi təhsil alan gənclərin sayı artdı. Bu irs sonradan dövlət müstəqilliyini bərpa etmiş Azərbaycanın ordu quruculuğunda mənəvi və peşəkar dayaq rolunu oynadı.
Ordu quruculuğunda hərbi təhsilin xüsusi rolu var. Peşəkar zabit təsadüfən yetişmir. Onun formalaşması illərlə davam edən təhsil, təlim, mənəvi hazırlıq və şəxsi nümunə tələb edir. 1971-ci ildə yaradılmış Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Lisey milli zabit kadrlarının hazırlanması yolunda mühüm məktəblərdən birinə çevrildi. Sonrakı dövrdə hərbi təhsil müəssisələrinin yenidən qurulması, gənclərin müasir hərb elminə yiyələnməsi və komandanlıq bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi ordunun peşəkarlığını möhkəmləndirdi.
1991-ci ildə Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra milli ordunun yenidən yaradılması qarşıda duran ən vacib vəzifələrdən birinə çevrildi. Həmin ilin 9 oktyabrında Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti Silahlı Qüvvələrin yaradılması haqqında qanun qəbul etdi. Lakin müstəqilliyin ilk illərində ölkədəki siyasi böhran, vahid komandanlığın zəifliyi, nizamsız silahlı birləşmələrin mövcudluğu və davam edən müharibə ordu quruculuğunu çətinləşdirirdi. Nizami, intizamlı və dövlətə tabe olan ordunun formalaşdırılması Azərbaycanın mövcudluğu üçün həyati məsələ idi.
Sonrakı mərhələdə vahid komandanlığın möhkəmləndirilməsi, peşəkar hərbi kadrların hazırlanması, hərbi hissələrin maddi-texniki bazasının yenilənməsi və orduda intizamın gücləndirilməsi istiqamətində ardıcıl addımlar atıldı. 1998-ci il mayın 22-də imzalanmış fərmanla 1918-ci ildə Əlahiddə Azərbaycan Korpusunun yaradıldığı 26 iyun tarixi Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri Günü elan edildi.
Bu qərar sadəcə bayram gününün müəyyənləşdirilməsi deyildi. Bununla Cümhuriyyət ordusu ilə müasir Azərbaycan Ordusu arasında tarixi varislik rəsmən təsdiqləndi, milli hərb tarixinin unudulmuş səhifələrinə dövlət səviyyəsində sahib çıxıldı.
Bu il Azərbaycan Ordusunun yaranmasının 108-ci ildönümüdür. Onun gücü yalnız silah və texnika ilə ölçülmür. Ordunun əsl qüdrəti savadlı zabit heyətində, hazırlıqlı əsgərdə, dəqiq idarəetmədə, möhkəm intizamda və yüksək mənəvi ruhda özünü göstərir. Müasir döyüş şəraiti daim dəyişir. Yeni texnologiyalar, pilotsuz sistemlər, rabitə vasitələri, kəşfiyyat imkanları, kibertəhlükəsizlik və dəqiq planlaşdırma hərbi hazırlığın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Buna görə də güclü ordu daim öyrənən, yenilənən və dəyişən təhlükələrə uyğunlaşan ordudur.
Azərbaycan Ordusunun tarixində 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi xüsusi yer tutur. Sentyabrın 27-də başlayan döyüşlər zamanı hərbçilərimiz böyük şücaət və peşəkarlıq nümayiş etdirdilər. İllərlə işğal altında qalmış şəhər, qəsəbə və kəndlər azad edildi, noyabrın 8-də Şuşada Azərbaycan bayrağı ucaldıldı. Qazanılmış Qələbə xalqın uzun illər yaşadığı yurd həsrətinə son qoyulması və ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda həlledici nəticə yaratdı.
2023-cü il sentyabrın 19-dan 20-dək keçirilmiş, 23 saat davam etmiş lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycan Respublikasının dövlət suverenliyi bütün ərazidə tam bərpa edildi. Beləliklə, ölkəmizin ərazi bütövlüyünün ardınca suverenliyinin də tam təmin olunması Azərbaycan Ordusunun tarixində yeni və şərəfli səhifəyə çevrildi.
Bu tarixi nəticələrin arxasında yalnız hərbi plan və texniki imkanlar dayanmırdı. Qələbənin mənəvi təməlində Vətənə bağlılıq, xalqın birliyi, əsgər və zabitlərin cəsarəti, şəhid ailələrinin dözümü, qazilərin iradəsi dayanırdı. Azərbaycan əsgəri qarşısına qoyulan vəzifəni yerinə yetirərkən öz həyatını təhlükəyə atdı, doğma torpaq və dövlət bayrağı naminə misilsiz fədakarlıq göstərdi. Bu səbəbdən Silahlı Qüvvələr Günündə ilk söz şəhidlərimizə ehtiram, qazilərimizə və veteranlarımıza minnətdarlıq olmalıdır.
Şəhidlik xalqımızın yaddaşında ən yüksək mənəvi məqamlardan biridir. Vətən uğrunda canından keçən hər bir hərbçinin adı dövlətimizin tarixində yaşayır. Onların ailələrinə qayğı göstərmək, xatirələrini qorumaq, keçdikləri döyüş yolunu gələcək nəsillərə çatdırmaq yalnız rəsmi qurumların deyil, bütün cəmiyyətin vətəndaşlıq borcudur.
Şəhidlərin xatirəsinə göstərilən ehtiram yalnız abidələr və mərasimlərlə məhdudlaşmamalıdır. Onların uğrunda mübarizə apardıqları dövlətə vicdanla xidmət etmək, birliyi qorumaq, ölkənin inkişafına töhfə vermək də bu ehtiramın əməli ifadəsidir.
Ordu xalqdan ayrı deyil. Hərbi formada gördüyümüz əsgər bir ailənin övladı, bir müəllimin yetirməsi, bir kəndin və ya şəhərin ümididir. O, sərhəddə xidmət edərkən arxasında milyonlarla insanın inamını hiss edir. Xalq da öz növbəsində əsgərinin zəhmətinə, zabitinin məsuliyyətinə və hərbi xidmətin çətinliyinə hörmətlə yanaşmalıdır. Ordu ilə xalq arasındakı mənəvi bağlılıq milli təhlükəsizliyin görünməyən, lakin çox güclü dayağıdır.
Ordunun gücü yalnız ön xətdə görünən döyüşçülərlə məhdudlaşmır. Hərbi həkimlər, rabitəçilər, mühəndislər, istehkamçılar, logistika və təminat bölmələri, təlimatçılar və digər ixtisas sahibləri vahid müdafiə sisteminin ayrılmaz hissəsidir. Döyüş zamanı yaralıya ilk yardım göstərən tibb işçisinin, təhlükəli ərazidə yol açan istehkamçının, gecə-gündüz rabitəni qoruyan mütəxəssisin xidməti də qəhrəmanlıq və peşəkarlıq nümunəsidir.
Hərbçi ailələri də bu ağır xidmətin səssiz yükünü daşıyırlar. Uzun ayrılıqlara, narahat gözləntilərə və xidmətin yaratdığı çətinliklərə dözən ailələrin mənəvi dəstəyi əsgər və zabitin iradəsini daha da möhkəmləndirir. Buna görə Silahlı Qüvvələr Günü həm də övladını Vətən xidmətinə yola salan valideynlərin, həyat yoldaşını səbirlə gözləyən insanların və hərbçi ailələrinin bayramıdır.
Hərbi xidmət təkcə silah daşımaq deyil. Bu xidmət səbir, nizam-intizam, çeviklik, bilik, fiziki hazırlıq və komanda ruhu tələb edir. Əsgər hər gün şəxsi rahatlığından keçərək ümumi təhlükəsizliyə xidmət edir. Zabit isə şəxsi heyətin həyatı, hazırlığı və verilən qərarların düzgünlüyü üçün ağır məsuliyyət daşıyır.
Buna görə hərbi peşəyə hörmət yalnız bayram günlərində səslənən təbriklərdən ibarət olmamalıdır. Hərbçilərin sosial müdafiəsi, sağlamlığı, təhsili, ailələrinin rifahı və müharibədən sonra cəmiyyətə uyğunlaşması daim diqqətdə saxlanmalı olan məsələlərdir.
26 İyun gənclər üçün də mühüm mənəvi dərsdir. Bu tarix onlara Vətəni sevməyin yalnız duyğu deyil, həm də məsuliyyət olduğunu xatırladır. Gənc nəsil tarixini bilməli, dövlət müstəqilliyinin hansı çətinliklər hesabına qorunduğunu anlamalı, təhsil və peşə hazırlığı ilə ölkəsinə fayda verməyə çalışmalıdır.
Müasir təhlükəsizlik yalnız səngərdə təmin edilmir. Güclü mühəndis, həkim, proqramçı, alim, müəllim və jurnalist də dövlətin müdafiə qabiliyyətinə öz sahəsində töhfə verir. Vətənpərvərlik peşəni vicdanla yerinə yetirməkdə, dövlətə sədaqətdə, ümumi maraqları şəxsi maraqlardan üstün tutmaqda görünür.
Güclü ordu müharibə arzusu demək deyil. Əksinə, etibarlı müdafiə imkanları sülhü qorumağın, ölkənin suverenliyinə qarşı təhlükələrin qarşısını almağın mühüm vasitəsidir. Azərbaycan xalqı müharibənin ağrısını, köçkünlüyün acısını və şəhid itkisinin ağırlığını yaxşı bilir. Buna görə ordunun gücü xalq üçün həm qürur, həm də təhlükəsiz və sabit gələcəyə təminatdır. Sülhün davamlı olması üçün dövlətin öz sərhədlərini və milli maraqlarını müdafiə etmək imkanına sahib olması vacibdir.
26 İyun həm də bizi məsuliyyətli düşünməyə çağırır. Qələbələr tarixdə mühüm yer tutur, lakin əldə olunan nəticələri qorumaq, ordunun peşəkarlığını daim artırmaq və yeni dövrün çağırışlarına hazır olmaq davamlı fəaliyyət tələb edir. Arxayınlıq təhlükəsizliyin ən böyük düşmənlərindən biridir.
Ordunun döyüş hazırlığı ilə yanaşı, cəmiyyətdə hüquqa hörmət, milli birlik, informasiya savadlılığı və sağlam vətənpərvərlik də möhkəm olmalıdır. Çünki müasir dünyada dövlətlər yalnız hərbi deyil, informasiya, iqtisadi və texnoloji təhdidlərlə də üzləşirlər.
26 İyun günü hərbi hissələrdə, şəhər və rayonlarda keçirilən mərasimlər, şəhidlərin xatirəsinin yad edilməsi və veteranlarla görüşlər xalqın öz ordusuna ehtiramının ifadəsidir. Lakin bu bayramın ən böyük mənası səssiz və dərin bir minnətdarlıq hissindədir. Gecə-gündüz xidmət edən, istidə və soyuqda sərhədi qoruyan, təlimlərdə peşəkarlığını artıran, hər an veriləcək tapşırığa hazır olan hərbçilərimizin əməyini dərk etmək bu minnətdarlığın əsasını təşkil edir.
1918-ci ildə çətin şəraitdə atılmış ilk addım bu gün zəngin hərbi ənənəyə, güclü dövlət iradəsinə və böyük mənəvi nüfuza çevrilib. Əlahiddə Azərbaycan Korpusundan müasir Silahlı Qüvvələrə uzanan yol nəsillərin mübarizəsi, zəhməti və fədakarlığı ilə yazılıb. Bu yol bizə göstərir ki, dövlətçilik yalnız siyasi qərarlarla deyil, onu qorumağa hazır olan insanların iradəsi ilə yaşayır.
Silahlı Qüvvələr Günü münasibətilə Azərbaycan Ordusunun bütün şəxsi heyətini, veteranları, qaziləri və hərbçi ailələrini təbrik edirik. Vətən uğrunda canından keçmiş şəhidlərimizin əziz xatirəsi qarşısında baş əyirik. Qoy Azərbaycan əsgərinin iradəsi möhkəm, zabitinin yolu açıq, xalqımızın birliyi sarsılmaz olsun. Üçrəngli bayrağımız daim ucalarda dalğalansın, dövlətimizin sərhədləri etibarlı qorunsun, xalqımız sülh, təhlükəsizlik və əmin-amanlıq içində yaşasın.
26 İyun Silahlı Qüvvələr Günümüz mübarək olsun!
Gülnarə Allahverdiyeva
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin müəllimi.
