Mən bütün müəllimləri müqəddəs sayıram. Müəllim mənim üçün yalnız bir peşənin sahibi deyil. O, insanın həyatına nüfuz edən, onun düşüncəsinə, dünyagörüşünə və xarakterinə işıq salan müqəddəs bir varlıqdır. İnsan həyatında çox adamla qarşılaşır, müxtəlif insanlardan nəsə öyrənir, müxtəlif yollar keçir. Amma müəllimin yeri tamam başqadır. Çünki müəllim yalnız bilik vermir, düşünməyi, öyrənməyi, düzgün yaşamağı, insan olmağı öyrədir.
Müəllim qarşısında oturan şagirdin gələcəyinə təsir edən insandır. Bəzən onun söylədiyi bir cümlə, etdiyi bir irad, verdiyi bir məsləhət illər sonra belə insanın yaddaşında yaşayır. Ona görə də müəllimə ehtiram yalnız məktəb illəri ilə məhdudlaşmır. Müəllimə hörmət insanın ömrü boyu daşıdığı mənəvi borcdur.
Bu baxımdan Möhübbət müəllimin adı mənim yaddaşımda xüsusi bir ehtiramla yaşayır.
Möhübbət müəllimə olan ehtiramımın bir başqa, daha şəxsi səbəbi də var. Qardaşım Fəxrəddinin ən sevimli müəllimi və kumeri məhz Möhübbət Nurullayev olub. Bu fakt onun adını bizim ailənin yaddaşında daha da doğmalaşdırıb. Bir müəllimin şagirdinin qəlbində belə dərin yer tutması, illər keçəndən sonra belə sevilərək xatırlanması, məncə, müəllim üçün qazanıla biləcək ən böyük mənəvi mükafatlardan biridir.
Fəxrəddinin Möhübbət müəllim haqqında həmişə xüsusi hörmət və sevgi ilə danışması mənim ona olan münasibətimi daha da dərinləşdirib. Çünki bəzən insan bir müəllimi yalnız öz xatirələri ilə deyil, onu sevən və ona ehtiram göstərən insanların danışdıqları ilə də tanıyır. Möhübbət müəllimin qardaşımın yaddaşında tutduğu yer onun necə müəllim və necə insan olduğuna dair mənə çox şey deyir.
Bəlkə də müəllim ömrünün ən böyük qiyməti elə budur. İllər keçir, şagird böyüyür, həyat yolları dəyişir, amma müəllimə olan sevgi və ehtiram dəyişmir.
Şəhərdən doğulduğum Bədəlana kəndinə hər dəfə gedəndə yolum Lürən kənd qəbiristanlığının yanından keçir. Mən yolumu mütləq qəbiristanlığa salıram.
Möhübbət müəllimin qəbrini ziyarət edirəm.
…Və xatirələr oyanır…
Möhübbət müəllimin siması, təmkinli davranışı, ölçülü-biçili danışığı, ağsaqqal görkəmi, müəllimə xas ciddi və eyni zamanda səmimi münasibəti yada düşür. İnsan belə müəllimləri illər keçsə də unutmur.
Bəzən bir insanın yaddaşımızda qalması üçün onun haqqında böyük hadisələrə ehtiyac yoxdur. Onun necə danışması, necə baxması, şagirdinə necə münasibət göstərməsi, bir sözə necə dəyər verməsi kifayətdir.
Möhübbət müəllim də məhz belə insanlardan idi.
O, müəllimliyi sadəcə bir iş kimi deyil, bir həyat missiyası kimi yaşayan ziyalılardan idi. Onun üçün məktəb yalnız dərs keçilən məkan deyildi. Məktəb gələcəyin formalaşdığı, insanın yetişdiyi, xarakterlərin yoğrulduğu müqəddəs bir ocaq idi.
Fizika və riyaziyyat kimi dəqiqlik, məntiq və düşüncə tələb edən fənləri tədris edən Möhübbət müəllim şagirdlərinə yalnız düsturları, qaydaları, hesablamaları öyrətmirdi. O, onları düşünməyə, səbəb və nəticəni görməyə, məsuliyyətli olmağa, zəhmətdən qorxmamağa yönəldirdi.
Çünki əsl müəllim dərsin mövzusundan daha çox həyatı öyrədir. Əsl müəllim yalnız biliyi ötürən deyil, insan yetişdirəndir.
Bir şagirdin zehninə elm yerləşdirmək olar. Amma onun xarakterinə təsir etmək, ona doğru ilə yanlışı ayırmağı öyrətmək, zəhmətin və dürüstlüyün qiymətini anlatmaq tamam başqa məsələdir.
Möhübbət müəllimin böyüklüyü də bunda idi.
O, tələbkar müəllim kimi tanınırdı. Lakin əsl müəllimin tələbkarlığının arxasında həmişə qayğı dayanır. Müəllimin verdiyi iradın, etdiyi xəbərdarlığın, söylədiyi sərt sözün qiyməti bəzən illər sonra anlaşılır.
…Və bir gün keçmişdə eşitdiyi müəllim sözünün əsl mənasını anlayır. Onda müəllim bir daha qalib gəlir.
Möhübbət müəllim də şagirdlərinin yaddaşında belə qalib gələn müəllimlərdən idi.
O, insanlara hazır cavab verməkdən çox, düşünməyi öyrədən müəllim idi. İxtiraçılığa, yeniliyə, yaradıcı düşüncəyə marağı da onun şəxsiyyətindəki bu axtarış ruhunun ifadəsi idi.
İxtiraçı insan mövcud olanla kifayətlənmir. Sual verir, axtarır, düşünür, daha yaxşısını yaratmağa çalışır.
Əsl müəllim də belədir. O, yalnız bu günü deyil, sabahı düşünür. Qarşısında oturan şagirdin illər sonra necə bir insan olacağını düşünür.
Möhübbət müəllimin də bütün müəllimlik ömrünün əsas mənası insan yetişdirmək idi.
Onun dərs dediyi neçə-neçə şagird bu gün müxtəlif sahələrdə çalışır. Kimisi elm yolunu seçib, kimisi müxtəlif peşələrdə özünə yer tutub, kimisi cəmiyyətə xidmət edir. Onların həyat yolları ayrı olsa da, hamısının yaddaşında bir ortaq ünvan var — Məktəb.
Və o məktəbdə onlara dərs deyən müəllimlər… və əlbəttə, Möhübbət müəllim.
Müəllimin ən böyük əsəri yazdığı kitab, aldığı fəxri fərman, qazandığı mükafat deyil. Müəllimin ən böyük əsəri yetişdirdiyi insanlardır.
Bu baxımdan Möhübbət müəllimin ömrü böyük bir əsər idi. Onun səhifələri şagirdləri idi. Onun sətirləri verdiyi dərslər idi. Onun imzası isə yüzlərlə insanın həyatında qalan izdi.
…İllər keçir. Məktəb illəri uzaqlaşır. İnsan böyüyür, həyatın qayğıları artır, zaman bizi uşaqlığımızdan uzaqlaşdırır. Amma müəllimlərin adı yaddaşın dərinliyində öz yerini qoruyur.
Çünki insan həyatında elə insanlar olur ki, onları unutmaq mümkün deyil. Möhübbət müəllim kimi.
Onun haqqında “Ziyalılığın təcəssümü” adlı kitabın yazılması da təsadüfi deyil.
Bu ad bir müəllimin şəxsiyyətinə verilmiş sadə bir qiymət deyil. Bu adın arxasında bir ömür, bir məktəb, bir zəhmət, yüzlərlə şagird və bir ziyalı obrazı dayanır.
Ziyalılıq yalnız elm sahibi olmaq deyil. Ziyalılıq biliyi özündə saxlamaq yox, onu başqalarına ötürməkdir.
Ziyalılıq insanlara faydalı olmaqdır. Ziyalılıq özündən sonra işıqlı iz qoymaqdır. Ziyalılıq cəmiyyətin gələcəyinə xidmət etməkdir.
Möhübbət müəllim bütün bunları müəllimliyi ilə həyata keçirən insanlardan idi.
O, bir kənd məktəbində dərs deyirdi. Amma onun yetişdirdiyi insanlar kəndin sərhədlərinə sığmırdı. Çünki müəllimin verdiyi elm sərhəd tanımır.
Bir sinif otağında söylənən söz illər sonra başqa şəhərlərdə, başqa məkanlarda, başqa insanların həyatında öz əksini tapa bilər. Müəllimin bir şagirdə verdiyi bilik bir gün həmin şagirdin başqa bir insana verdiyi faydaya çevrilə bilər.
Beləcə, müəllimin ömrü onun öz ömründən daha uzun olur.
Möhübbət müəllimin ömrü də belə uzun ömürlərdəndir.
O, bu dünyadan köçüb. Amma verdiyi biliklərlə, yetişdirdiyi şagirdlərlə, haqqında danışılan xoş sözlərlə yaşayır.
Mənim üçün isə onun yaşadığı ən doğma yer yaddaşımdır. Və Lürən qəbiristanlığındakı məzarıdır.
…Şəhərdən Bədəlana gedəndə hər dəfə həmin qəbiristanlığın yanından keçirəm. Yolumu dəyişib qəbrini ziyarət edirəm.
Bu, mənim üçün sadəcə bir ziyarət deyil. Bu, keçmişə salamımdır, müəllimə ehtiramdır. Bir şagirdin öz müəlliminə olan mənəvi borcudur.
Qəbrinin önündə dayananda düşünürəm ki, insanın dünyadan köçməsi ilə hər şey bitmir. Möhübbət müəllim kimi insanlar torpağa tapşırılır, amma yaddaşa əmanət edilir. Onun kimi insanlar həyatdan gedir, amma adları qəlblərdə qalır.
O, Lürən torpağında uyuyur. Amma onun izi Lürəndən çox uzaqlara gedib çıxıb.
Mollaobada…
Bədəlanda…
Masallıda…
Onun dərs dediyi məktəblərdə…
Onun yetişdirdiyi şagirdlərin həyatında…
Və onu tanıyan insanların yaddaşında…
…Mən bütün müəllimləri müqəddəs sayıram. Çünki müəllim insanın həyatına nüfuz edir. Bəzən bunu biz məktəb illərində hiss etmirik. Sonralar anlayırıq ki, həyatımızda müəyyən bir istiqamətin, bir düşüncənin, bir xarakter cizgisinin arxasında vaxtilə bizə dərs deyən bir müəllimin sözü dayanır.
Müəllim ömrünün ən böyük möcüzəsi də budur.
O, bir insanın həyatına daxil olur və özü bilmədən həmin həyatın bir parçasına çevrilir.
Möhübbət müəllim də neçə-neçə insanın həyatına belə daxil olmuşdu.
Bu gün onun özü yoxdur. Amma onun öyrətdiyi insanlar var.
Onun verdiyi bilik var.
Onun haqqında danışılan xatirələr var.
Onun adı var.
Və bütün bunlar bir müəllimin dünyadan köçmədiyini göstərir.
Çünki əsl müəllimlər ölmürlər.
Onlar öz şagirdlərinin yaddaşında yaşayırlar.
Onların düşüncəsində yaşayırlar.
Onların yaxşı əməllərində yaşayırlar.
Öyrətdikləri elmdə yaşayırlar.
Yetişdirdikləri insanlarda yaşayırlar.
Möhübbət müəllim də yaşayır.
Məktəbimizin tarixində.
Şagirdlərinin qəlbində.
Və ziyalılığın işığında.
Yenə də hər dəfə Bədəlana gedəndə yolumu Lürən qəbiristanlığına salacağam. Qəbrinin önündə dayanıb bir daha dua edəcəyəm. Və içimdən yenə eyni sözlər keçəcək:
— Allah sizə rəhmət eləsin, Möhübbət müəllim. Ruhunuz şad, məkanınız cənnət olsun.
Siz bu dünyadan köçdünüz, amma qoyduğunuz işıq hələ də yolumuzu aydınladır.
Çünki sizin kimi insanların ömürləri təqvimlə ölçülmür.
Sizin ömrünüz yaşadığınız illərlə deyil, yetişdirdiyiniz insanlarla ölçülür.
Əziz Möhübbət müəllim, sizin ömrünüz də belə bir ömürdür.
Bir müəllim ömrü…
Bir insan taleyi…
Bir nəslin yaddaşında yaşayan işıqlı iz…
Şərafəddin İlkin,
Şair-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,
Prezident təqaüdçüsü, “Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı” laureat
