Səlim Babullaoğlu yaradıcılığı: Tərcümələri və "İlk hərfi itmiş cümlə" əsərinin poetik-fəlsəfi mahiyyəti

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının dərin düşüncəli və özünəməxsus üsluba malik sənətkarlarından biri kimi Səlim Babullaoğlu həm şair, həm esseist, həm də tərcüməçi kimi çağdaş ədəbi mühitdə mühüm yer tutur.

Onun yaradıcılığı insanın daxili dünyasını, zamanın mənəvi ağırlığını, tənhalığı, yaddaşı və həyatın fəlsəfi mahiyyətini poetik dillə ifadə etməsi ilə seçilir. Səlim Babullaoğlunun poeziyası zahiri pafosdan uzaqdır; burada əsas olan insan ruhunun səssiz ağrıları və görünməyən düşüncələridir. Onun şeirlərində söz yalnız ifadə vasitəsi deyil, həm də mənəvi axtarışın, daxili narahatlığın və həyat həqiqətlərinin daşıyıcısına çevrilir.

Səlim Babullaoğlu 1972-ci ildə Əli-Bayramlı şəhərində anadan olmuşdur. O, Bakı Dövlət Universitetində təhsil almış, gənclik illərindən etibarən ədəbi fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Müxtəlif qəzet və jurnallarda şeirləri, esseləri və publisistik yazıları çap edilmiş, Azərbaycan ədəbi mühitində fəal iştirak etmişdir. Onun fəaliyyəti yalnız bədii yaradıcılıqla məhdudlaşmamış, eyni zamanda ədəbi əlaqələrin və tərcümə sənətinin inkişafına da mühüm töhfələr vermişdir.

Səlim Babullaoğlunun yaradıcılığında insanın daxili tənhalığı və zaman qarşısındakı mənəvi yorğunluğu xüsusi yer tutur. O, şeirlərində gündəlik həyat hadisələrindən çox insanın iç dünyasına diqqət yönəldir. Müəllif sadə görünən poetik ifadələr vasitəsilə dərin fəlsəfi mənalar yaradır. Bu xüsusiyyət onun poeziyasını düşündürücü və təsirli edir. Şairin “Tənha”, “İlyas Göçmənin şəkil dəftəri”, “Polkovnikə heç kim yazmır”, “Ədəbi söhbətlər”, “Ədəbi yuxular”, “Oğlumla söhbət” kimi kitabları müasir Azərbaycan ədəbiyyatının maraqlı və dəyərli nümunələri sırasında yer alır. Xüsusilə “İlyas Göçmənin şəkil dəftəri” kitabında müəllif yaddaş, insan taleyi və zaman mövzusunu böyük poetik ustalıqla təqdim etmişdir.

Onun yaradıcılığında xüsusi diqqət çəkən əsərlərdən biri də “İlk hərfi itmiş cümlə”dir. Bu kitab və kitaba daxil edilən, 13 başlıqda təqdim edilən şeirlər Səlim Babullaoğlunun poetik-fəlsəfi düşüncə tərzini ən aydın şəkildə əks etdirən nümunələrdən hesab olunur. Kitabın ilk baxışdan sadə görünsə də, burada çox dərin simvolik məna gizlənmişdir. “İlk hərf” başlanğıcı, yaddaşı, kimliyi və insanın mənəvi kökünü ifadə edir. Həmin hərfin itməsi isə insanın öz daxilində nəyisə itirməsi, ruhunun ilkin saflığından uzaq düşməsi anlamını daşıyır. Müəllif bu metafora vasitəsilə müasir insanın daxili boşluğunu və mənəvi parçalanmasını poetik dillə ifadə edir.
Başqa tərəfdən, əlifbamızdakı ilk hərf “a”dır. Kitabın başlığı kimi seçilmiş “İlk hərfi itmiş cümlə”- şairin kitaba daxil edilmiş “Noyabr gündəliyi” şeirinin bir misrasıdır ki, şeiri şair dünyasını dəyişmiş anasına ithaf edib. Yəni, “Ana” yoxdursa, demək hər bir insanın həyatındakı əsas söz də, o əsas sözün ilk hərfi də yoxdur. Həm də hər bir ana “dil öyrədəndir”, dil(imiz)ə boş-boşuna ana dili demirlər ki. Şair bir tərəfdən anası ilə bağlı bəzi “xatirələrini bölüşürsə”, digər tərəfdən ana və dil məsələsinin poetic həllini verir şeirdə.

Kitabda insanın özünü axtarması və daxili tənhalığı xüsusi poetik çalarlarla təqdim olunur. Burada söz qədər susqunluq da danışır. Müəllif göstərir ki, insan bəzən demək istədiyi hissləri ifadə edə bilmir və həmin susqunluq daxilində böyük ağrılar yaşayır. Oxucu əsəri, şeirləri oxuduqca yalnız müəllifin düşüncələri ilə deyil, öz daxili aləmi ilə də qarşılaşır. Bu səbəbdən “İlk hərfi itmiş cümlə” yalnız poetik mətn deyil, həm də insan ruhunun görünməyən tərəflərini əks etdirən fəlsəfi düşüncə nümunəsidir.

Kitabda zaman anlayışı da xüsusi yer tutur. Müəllif zamanı sadəcə keçən illər kimi deyil, insan ruhunda iz buraxan mənəvi ağırlıq kimi təqdim edir. Keçmiş xatirələr, itirilmiş hisslər və unudulmuş duyğular əsərin ümumi atmosferində mühüm yer tutur. Burada yaddaş insanın özünü tanıması üçün vasitəyə çevrilir. Lakin həmin yaddaşın müəyyən hissələri itib və ya silinib. Elə buna görə də “ilk hərfi itmiş cümlə” tamamlanmamış insan taleyinin və yarımçıq qalmış daxili dünyanın poetik rəmzinə çevrilir.

Səlim Babullaoğlunun dil və üslub xüsusiyyətləri də bu əsərdə aydın hiss olunur. O, mürəkkəb fəlsəfi düşüncələri sadə və təsirli poetik ifadələrlə təqdim edir. Müəllif artıq sözlərdən uzaq dayanır, minimalizmə və daxili səmimiyyətə üstünlük verir. Hər cümlədə böyük mənəvi yük hiss olunur. Bu xüsusiyyət onun yaradıcılığını müasir Azərbaycan poeziyasında fərqləndirən əsas cəhətlərdən biridir.

Səlim Babullaoğlunun fəaliyyətində tərcüməçilik də mühüm yer tutur. O, dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin əsərlərini Azərbaycan dilinə çevirməklə milli oxucunun dünya poeziyası ilə daha yaxından tanış olmasına böyük töhfə vermişdir. Onun tərcüməsində Boris Pasternak, Zbiqnev Herbert, Çeslav Miloş, Orxan Vəli, Fəzil Hüsnü Dağlarca və İosif Brodski kimi dünya ədəbiyyatının məşhur simalarının əsərləri Azərbaycan dilində nəşr olunmuşdur. Bu tərcümələr yalnız dil çevirməsi deyil, həm də müxtəlif mədəniyyətlər arasında mənəvi körpü yaratmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Səlim Babullaoğlu dünya ədəbiyyatı ilə Azərbaycan ədəbiyyatı arasında əlaqə yaradan sənətkarlardan biridir. Onun şeirləri müxtəlif dillərə tərcümə olunmuş, Türkiyə, Polşa, Gürcüstan, İran və başqa ölkələrdə nəşr edilmişdir. Bu isə onun yaradıcılığının milli sərhədləri aşaraq beynəlxalq ədəbi mühitdə də maraq doğurduğunu göstərir. Müasir Azərbaycan poeziyasının dünya ədəbi düşüncəsi ilə əlaqələnməsində onun mühüm rolu vardır.

Nəticə olaraq, Səlim Babullaoğlu müasir Azərbaycan ədəbiyyatının dəyərli və düşünən sənətkarlarından biridir. Onun həm orijinal yaradıcılığı, həm də tərcümə fəaliyyəti milli ədəbiyyatımızın inkişafında mühüm əhəmiyyət daşıyır. “İlk hərfi itmiş cümlə” kitabı isə insan ruhunun görünməyən ağrılarını, mənəvi tənhalığını və itirilmiş həqiqətlərini yüksək poetik ustalıqla əks etdirən dəyərli ədəbi nümunələrdən biri kimi yadda qalır.

Sizə cansağlığı və bütün işlərinizdə uğurlar arzulayıram!