Həyat dərin quyu kimi, nəfəs yeri daralıbdır,
Umudumuz kəsilibdir, nədən oldun paxıl, dünya?!
Dağıl, dünya!
Arzularım gül tək solub, əl dəyməmiş saralıbdı,
Bu dünyada yaşamağa bəs etmədi ağıl, dünya.
Dağıl, dünya!
İşıq gələn yönü görüb, yol gedirik biz könülsüz,
Alnıaçıq, ağ çalmalı bu həyatda yoxdu ağ üz,
Şəngülümlər, Məngülümlər kor at çapır, gecə-günüz,
Bura divlər məskənidir, gördüyümüz nağıl, dünya.
Dağıl, dünya!
Qanunlara biz baş əydik, uzaq düşdük elimizdən,
Haqq danışdıq, qarmaq kimi biz ilişdik dilimizdən.
Sənin olan sənə qaldı, aldın can tək əlimizdən,
Qaynayıb coş, əridikcə göydən yerə qaxıl, dünya.
Dağıl, dünya!
İman Abdullanın “Dağıl, dünya!” şeirinin bədii təhlili:
İman Abdullanın bu şeiri klassik fəlsəfi mənzumələr və xalq poeziyası ənənələrinə söykənən, dünyanın ədalətsizliyinə qarşı yazılmış güclü bir üsyan manifestidir. Müəllif ilk misralardan etibarən lirik qəhrəmanın daxili böhranını və yaşamaq ağrısını “Həyat dərin quyu kimi…” bənzətməsi ilə əks etdirir. İşıqsızlıq və nəfəssizlik simvolu olan bu quyu, əslində şairin daralan daxili dünyasının və ümidsizliyinin real təsviridir.
Şeirdə diqqət çəkən əsas məqamlar var.
Müəllif “arzuların gül tək solub saralması” təşbehi ilə nakam ümidləri bədii şəkildə ifadə edir. “Ağılın bəs etməməsi” isə dünyadakı absurdluğun və məntiqsizliyin rasional təfəkkürə sığmamasının etirafıdır.
Şair Şəngülüm, Məngülüm və div obrazlarını nağıllardan müasir reallığa daşıyır. Bu fəndlə o, cəmiyyətdəki saf, günahsız insanların (Şəngülümlərin) kor-koranə addımladığını, meydanın isə “divlərə” (şər qüvvələrə) qaldığını göstərir. Dünya reallığı bədii bir nağıla çevrilir, ancaq bu nağılın sonu xoşbəxtliklə bitmir.
Son bənddə qanunlara baş əyən, haqqı danışan insanların dillərindən qarmağa ilişməsi kəskin bir ictimai tənqiddir. Şair dürüstlüyün cəzalandırıldığı bir mühitə etiraz edir.
“Dağıl, dünya!” rədifli nida hər bəndin sonunda bir ümid qırılmasının hayqırtısı kimi təkrarlanır. Müəllif dünyanı təkcə qınamır, həm də onun öz daxili ziddiyyətlərində boğulmasını, “göydən yerə qaxılmasını” istəyir. Şeir həm bədii dili, həm də ritmik quruluşu ilə insanın əzəli və əbədi dünya dərdini poetik şəkildə ümumiləşdirə bilir.
Sizə cansağlığı və bütün işlərinizdə uğurlar arzulayıram, Şair!
✍ Sevil Azadqızı
