Sona VƏLİYEVANIN “ÇƏHRAYI RƏNGLİ DÜNYAM” kitabı: formallaşmış poetik təfəkkürün dərin lirik təzahürü

Sona Vəliyeva Müasir Azərbaycan poeziyasında artıq formalaşmış, öz dəst-xətti, özünəməxsus poetik nəfəsi və dərin fəlsəfi düşüncə sistemi ilə seçilən sənətkarlardandır.

Onun yaradıcılığı təsadüfi duyğuların deyil zamanla cilalanmış, həyat təcrübəsi ilə zənginləşmiş və daxili mənəvi axtarışlardan keçmiş bir ruhun məhsuludur. Sona Vəliyeva ədəbiyyata sadəcə hisslərini ifadə etmək üçün yox, eyni zamanda insanın daxili aləmini, həyatın mürəkkəbliyini və zamanın dəyişkənliyini anlamaq və anlatmaq üçün gəlmişdir. Onun poeziyasında səmimiyyət əsas xətt olaraq qalır lakin bu səmimiyyət artıq ilkin sadəliyin deyil, dərin idrakın süzgəcindən keçmiş bir kamilliyin ifadəsidir. Şairənin misralarında həyatın müxtəlif qatları, sevinc və kədər, ümid və məyusluq, sevgi və ayrılıq, keçmiş və gələcək bir-biri ilə vəhdət təşkil edir və bu vəhdət onun poetik dünyasını zənginləşdirir. O, qadın ruhunun incəliklərini təsvir edərkən onu yalnız emosional çərçivədə saxlamır əksinə bu ruhu düşünən, dərk edən, mübarizə aparan və dəyişən bir varlıq kimi təqdim edir. Bu isə onun yaradıcılığını həm lirika, həm də fəlsəfi poeziya səviyyəsinə yüksəldir.

“Çəhrayı rəngli dünyam” kitabı Sona Vəliyevanın oxucularla ilk poetik görüşü kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu kitab müəllifin ilkin axtarışlarından fərqli olaraq daha yetkin, daha dərin və daha sistemli bir poetik düşüncənin məhsuludur. Burada şeirlər təsadüfi emosiyaların deyil, şüurlu şəkildə formalaşmış bədii konsepsiyanın nəticəsi kimi diqqəti cəlb edir. “Çəhrayı” rəng bu kitabda sadəcə romantik bir çalar kimi yox, çoxqatlı simvol kimi təqdim olunur. Bu rəng həm sevginin, həm ümidin, həm də incə bir kədərin daşıyıcısıdır və şairə bu rəngi müxtəlif poetik situasiyalarda fərqli mənalarla yükləyərək onun semantik imkanlarını genişləndirir. Kitab boyu hiss olunur ki müəllif rəng vasitəsilə bir dünya qurur. Bu dünya reallıqla xəyallar arasında yerləşən, həm real, həm də ideal xüsusiyyətlər daşıyan bir məkandır. Burada insanın daxili aləmi əsas predmetə çevrilir və bütün hadisələr bu daxili aləmin prizmasından təqdim olunur.
Kitabda sevgi mövzusu əvvəlki əsərlərlə müqayisədə daha dərin və çoxşaxəli şəkildə işlənmişdir. Burada sevgi artıq yalnız romantik hiss deyil o, həyat fəlsəfəsinə çevrilir. Sevgi insanın özünü dərk etməsi, başqasını anlaması və dünyaya münasibətini formalaşdırması üçün əsas vasitə kimi təqdim olunur. Müəllif sevginin müxtəlif halları, gözləmə, ayrılıq, qovuşma, itki və xatirə kimi aspektlərini incə poetik detallarla təsvir edir və bu təsvirlər oxucuda güclü emosional təsir yaradır. Eyni zamanda vətənə bağlılıq, milli dəyərlərə hörmət və mənəvi köklərə dönüş kimi motivlər də kitabın ideya yükünü artırır. Sona Vəliyeva burada fərdi hisslərlə ictimai düşüncəni ustalıqla birləşdirir və bu sintez onun poeziyasına daha geniş məna qazandırır.
“Çəhrayı rəngli dünyam” kitabında təbiət obrazları xüsusi poetik funksiya daşıyır. Təbiət artıq sadəcə təsvir obyekti deyil o, insan ruhunun paralel dünyası kimi çıxış edir. Yağışın yağması yalnız atmosfer hadisəsi kimi yox daxili təmizlənmənin simvolu kimi təqdim olunur. Külək dəyişikliklərin və zamanın axınının rəmzinə çevrilir. Çiçəklər isə həm həyatın gözəlliyini həm də onun keçiciliyini ifadə edir. Bu yanaşma klassik lirikanın müasir təfsiri kimi diqqəti cəlb edir və müəllifin poetik düşüncəsinin zənginliyini göstərir.
Dil və üslub baxımından kitabda sadəliklə dərinlik arasında mükəmməl balans qorunur. Sona Vəliyeva mürəkkəb fəlsəfi fikirləri belə sadə və axıcı dillə ifadə etməyi bacarır. Onun metaforaları süni deyil həyatın özündən doğan təbii obrazlardır. Bu isə şeirlərin həm anlaşıqlı həm də təsirli olmasını təmin edir. Müəllifin üslubunda musiqililik xüsusi yer tutur. Misraların ritmi və daxili ahəngi oxucuya estetik zövq verir və şeirlərin yadda qalmasını asanlaşdırır.
Kitabda qadın obrazı daha yetkin və çoxşaxəli şəkildə təqdim olunur. Burada qadın yalnız sevən və gözləyən deyil eyni zamanda düşünən qərar verən və həyatın çətinlikləri ilə üzləşən güclü bir şəxsiyyət kimi çıxış edir. Sona Vəliyeva qadın ruhunun həm incəliyini, həm də gücünü paralel şəkildə göstərərək onu stereotiplərdən uzaq, real və canlı bir obraz kimi təqdim edir. Bu isə kitabın həm ədəbi həm də sosial əhəmiyyətini artırır.
Zaman anlayışı da bu əsərdə xüsusi fəlsəfi məna kəsb edir. Keçmiş xatirələr yalnız nostalji hisslər doğurmur onlar eyni zamanda insanın kimliyini formalaşdıran əsas elementlər kimi təqdim olunur. Gələcək isə ümid və arzuların məkanı kimi təsvir edilir. İndiki an isə bütün bu zaman qatlarının kəsişdiyi nöqtəyə çevrilir. Bu yanaşma şeirlərə dərinlik və çoxqatlılıq qazandırır.
Nəticə olaraq demək olar ki “Çəhrayı rəngli dünyam” Sona Vəliyevanın oxucularla ilk poetik görüşüdür və bu görüş onun ədəbi dünyasının əsas konturlarını aydın şəkildə təqdim edir. Bu kitab onun yaradıcılığında yeni bir mərhələni təmsil edir və müəllifin bədii düşüncə imkanlarının genişliyini nümayiş etdirir. Burada təqdim olunan şeirlər yalnız emosional təsir gücü ilə deyil eyni zamanda fəlsəfi dərinliyi və bədii kamilliyi ilə seçilir. Bu baxımdan əsər Azərbaycan poeziyasında qadın lirikasının inkişafında mühüm yer tutur və Sona Vəliyevanın ədəbi irsində xüsusi bir mərhələ kimi dəyərləndirilir. Onun “çəhrayı” dünyası artıq sadəcə rəng deyil bu dünya bir baxış bucağı bir həyat fəlsəfəsi və oxucunu düşünməyə vadar edən mənəvi məkan kimi yadda qalır.
Sizə cansağlığı, bərəkətli ömür və bütün işlərinizdə uğurlar arzulayıram, dəyərli Sona xanım!