Musiqi çox zaman təhsil prosesində əsas fənlərdən sonra gələn, daha çox estetik zövq və asudə vaxtla əlaqələndirilən bir sahə kimi qəbul edilir. Lakin müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, musiqi ilə sistemli məşğuliyyət uşağın yalnız musiqi bacarıqlarına deyil, diqqət, yaddaş, eşitmə qavrayışı və bəzi icraedici funksiyalarına da təsir göstərə bilər.
Piano müəllimi və konsertmeyster kimi fəaliyyətim zamanı müşahidə etmişəm ki, musiqi ilə məşğul olan uşaq eyni anda bir neçə prosesi idarə etməyi öyrənir. O, notları oxuyur, ritmi izləyir, səsləri fərqləndirir, barmaqlarının hərəkətinə nəzarət edir və musiqi əsərinin bütöv məzmununu yadda saxlayır. Bu proses diqqətin cəmləşdirilməsi, eşitmə yaddaşının və koordinasiyanın inkişafı ilə yanaşı, səbir və intizamın formalaşmasına da şərait yaradır.
Musiqi təhsilinin beyin inkişafı ilə əlaqəsi neyroelm sahəsində də araşdırılır. Elmi icmallar göstərir ki, musiqi alətində ifa etmək mürəkkəb eşitmə, hərəkət və idrak proseslərini eyni vaxtda tələb edir və uzunmüddətli məşğələlər beyində təcrübədən asılı dəyişikliklərlə əlaqələndirilir. Uşaqlarla aparılan uzunmüddətli araşdırmalarda isə musiqi təhsili alan qruplarda musiqi ilə bağlı eşitmə bacarıqları və müəyyən beyin fəaliyyət göstəricilərində fərqlər müşahidə olunub.
Musiqinin xüsusilə diqqət və icraedici funksiyalarla əlaqəsi də maraq doğurur. 2022-ci ildə dərc edilmiş sistematik icmalda uşaqlarda musiqi təliminin, xüsusilə impulsların idarə olunması, işçi yaddaş və koqnitiv çeviklik kimi sahələrə müsbət təsir göstərə biləcəyinə dair nəticələr təqdim olunub. Bununla belə, tədqiqatların nəticələri tam eyni deyil və musiqinin bütün akademik bacarıqları avtomatik şəkildə yaxşılaşdırdığını söyləmək elmi baxımdan düzgün olmaz.
Musiqi həmçinin uşağın emosional və yaradıcı inkişafında mühüm rol oynayır. Musiqi əsərini ifa edən uşaq yalnız texniki tapşırığı yerinə yetirmir; əsərin xarakterini anlamağa, dinamik dəyişiklikləri hiss etməyə və öz emosiyalarını səslə ifadə etməyə çalışır. Bu isə musiqini yalnız nəzəri biliklərin deyil, həm də özünüifadə və yaradıcı düşüncənin inkişaf etdiyi bir mühitə çevirir.
Məşhur neyroelm və psixolinqvistika mütəxəssisi Tatyana Çerniqovskaya da müxtəlif çıxışlarında musiqinin insan beyninin fəaliyyəti üçün mürəkkəb və çoxşaxəli proses olduğunu vurğulayır. Bu yanaşma müasir neyroelm tədqiqatlarının ümumi istiqaməti ilə səsləşir: musiqi dinləmək və xüsusilə musiqi alətində ifa etmək beynin müxtəlif sistemlərinin koordinasiyalı fəaliyyətini tələb edir.
Bütün bunlar musiqinin təhsildə ikinci dərəcəli sahə kimi qəbul edilməsinin doğru olmadığını göstərir. Musiqi uşağa yalnız əsər ifa etməyi deyil, dinləməyi, diqqət yetirməyi, yadda saxlamağı, təhlil etməyi və özünü ifadə etməyi öyrədir. Lakin burada əsas məqsəd hər bir uşağı peşəkar musiqiçi yetişdirmək deyil. Musiqi təhsilinin dəyəri onun uşağın şəxsiyyət və düşüncə tərzinin formalaşmasına verdiyi töhfədədir.
Təhsil yalnız məlumatların əzbərlənməsi deyil, düşünən, yaradıcı, diqqətli və öz potensialını ifadə edə bilən şəxsiyyət yetişdirmək prosesidir. Musiqi də bu prosesin mühüm hissəsi ola bilər.
Musiqi sadəcə səs deyil. O bir uşağın eşitmə, düşünmə, hiss etmə və özünü ifadə imkanlarını inkişaf etdirən, təsiri bəzən görünməyən, lakin əhəmiyyətli bir təhsil vasitəsidir.
Müəllif: Zeynalzadə Nuridə
Piano müəllimi, konsertmeyster
