M. Surə Zadə poeziyasında həyatın nəfəsi və sözün sehri - Damət SALMANOĞLU yazdı

M. Surə Zadə imzası mənə dövri mətbuatdan tanışdır. Sonralar bu imzaya sosial şəbəkələrdə — Feysbukda da rast gəldim.

İndi isə mütəmadi olaraq şeirlərini izləyir, oxuyur və Azərbaycan ədəbiyyatına yeni bir səsin, yeni bir nəfəsin gəldiyinə dair qənaətimi daha da möhkəmləndirirəm. Fikirlərimi Nüstəqil.az-ın oxucuları ilə paylaşıram.
Şairin poeziyası ilə tanış olduqca hiss edirsən ki, burada söz yalnız fikri ifadə etmək vasitəsi deyil, həm də duyğuların, yaşantıların, xatirələrin və insanın daxili dünyasının bədii təcəssümüdür. Onun şeirlərində həyatın müxtəlif çalarları, sevginin iztirabları, zamanın yaddaşı, yoxluğun ağrısı və insan ruhunun pıçıltıları özünəməxsus poetik dillə ifadə olunur.
M. Surə Zadənin yaradıcılığına diqqətlə nəzər saldıqda, onun şeirlərində zahiri təsvirlərdən daha çox daxili yaşantıların, mənəvi axtarışların və düşüncələrin ön plana çıxdığını görürük. Şair sözün imkanlarından istifadə edərək oxucunu öz duyğularının, xatirələrinin və həyat təcrübəsinin qarşısında düşünməyə sövq edir.
Onun “Bir payızlıq ömür”, “Min illik yaddaş” və “Adına çıxan yollar” kimi şeirləri mövzu və məna baxımından fərqli çalarlar daşısa da, onları birləşdirən əsas cəhət insanın zaman, yaddaş, sevgi və tale qarşısında yaşadığı mənəvi duyğulardır.

“Bir payızlıq ömür” şeirində payız obrazı yalnız təbiətin bir fəsli kimi deyil, həm də insan ömrünün müəyyən mərhələsinin, yaşanmış günlərin, ötüb-keçən zamanın rəmzi kimi mənalanır. Payızın rənglərində ömrün saralmış xatirələri, yarımçıq qalmış arzuları və insan qəlbində iz buraxan yaşantıları görmək mümkündür. Bu obraz oxucunu öz ömrünə, keçmişinə və zamanın amansız axarına nəzər salmağa çağırır.
“Min illik yaddaş” şeirində isə yaddaş anlayışı daha geniş fəlsəfi məna qazanır. Yaddaş yalnız insanın şəxsi keçmişini deyil, həm də nəsillərin yaşantılarını, zamanın süzgəcindən keçərək bu günə gəlib çatan mənəvi dəyərləri özündə birləşdirir. İnsan bəzən bir anın içində əsrlərin səsini eşidir, bir xatirədə bütöv bir dünyanın izlərini tapır. Belə məqamlarda poeziya fərdi duyğuların sərhədini aşaraq ümumbəşəri məna kəsb edir.
“Adına çıxan yollar” şeirində yol obrazı insan taleyinin, seçimin, axtarışın və mənəvi bağlılığın ifadəsi kimi diqqəti cəlb edir. Həyatda elə yollar var ki, insanı uzaqlara aparsa da, düşüncələrini yenidən eyni ünvana qaytarır. Bəzən bir ad insanın yaddaşında bütöv bir ömrün ünvanına çevrilir. Bu baxımdan yol yalnız məkanlar arasında məsafə deyil, həm də qəlbin keçdiyi mənəvi məsafədir.
M. Surə Zadənin şeirlərində diqqət çəkən məqamlardan biri də duyğuların söz vasitəsilə oxucuya çatdırılmasıdır. Şairin poetik dünyasında sevgi yalnız xoşbəxtlik və vüsal hissi ilə məhdudlaşmır. Burada həsrət, yoxluq, ayrılıq, xatirə və insanın öz daxilində apardığı səssiz mübarizə də mühüm yer tutur. Bu duyğuların bədii ifadəsi oxucunu şeirlə öz həyatı arasında mənəvi körpü qurmağa sövq edir.
Əlbəttə, hər bir şairin yaradıcılıq yolu özünəməxsusdur. Əsl poeziyanın dəyəri yalnız gözəl sözlərdə və ahəngdar misralarda deyil, həm də həmin sözlərin arxasında dayanan həqiqətdə, səmimiyyətdə və düşündürmək gücündədir. Şeir oxunduqdan sonra insanın yaddaşında bir fikir, qəlbində bir duyğu, düşüncəsində bir sual qalırsa, deməli, söz öz missiyasını yerinə yetirib.
M. Surə Zadənin yaradıcılığında bu mənəvi axtarışların izlərini görmək mümkündür. Onun poeziyası üzərində düşünərkən hiss edirsən ki, şair üçün söz yalnız yazılan və oxunan deyil, həm də yaşanan bir həqiqətdir. Hər misranın arxasında bir duyğunun, hər obrazın daxilində bir düşüncənin, hər poetik ifadənin arxasında isə insanın özünə və dünyaya münasibətinin dayandığını duyursan.
Mənim qənaətimcə, M. Surə Zadənin yaradıcılığına diqqət yetirməkdə məqsəd yalnız ayrı-ayrı şeirləri təhlil etmək deyil, həm də müasir Azərbaycan poeziyasında fərdi səsin, özünəməxsus düşüncə tərzinin və yeni ifadə imkanlarının necə formalaşdığını izləməkdir.
Ədəbiyyatda hər yeni səs dərhal böyük iddialarla qarşılanmamalıdır. Əsl qiyməti zaman, oxucu və yaradıcılığın davamlılığı verir. Lakin bir şairin sözündə səmimiyyət, duyğularında təbiilik, düşüncəsində axtarış varsa, onun yaradıcılığına diqqət yetirməyə dəyər.
M. Surə Zadənin şeirləri ilə tanışlığım məndə belə bir qənaət yaradıb: poeziyanın gücü insanın qəlbinə yol tapmaq, yaşanmayanı düşündürmək, unudulanı xatırlatmaq və adi görünən həyatın içində qeyri-adiliyi üzə çıxarmaq bacarığındadır.
Səmimi duyğudan doğulan sözün öz oxucusu var. Əsl söz isə zaman keçdikcə öz həqiqətini daha aydın göstərir.