Məktəbdə etik dəyərlərin aşılanması

Məktəb yalnız bilik verilən bir məkan deyil. Məktəb həm də şəxsiyyətin formalaşdığı, mənəvi dəyərlərin mənimsənildiyi, insanın cəmiyyətə hazırlanaraq gələcəyə istiqamətləndirildiyi müqəddəs bir təhsil ocağıdır.

Burada şagirdlər riyaziyyatın qanunlarını, dilin qaydalarını, tarixin hadisələrini öyrəndikləri kimi, eyni zamanda insan olmağın mahiyyətini, böyüyə hörməti, kiçiyə qayğını, vətənə sevgini, dostluğun dəyərini və məsuliyyət hissini də mənimsəyirlər. Etik dəyərlər insan həyatının mənəvi sütunlarını təşkil edir. Bu dəyərlər olmadan yüksək bilik də öz əhəmiyyətini itirə bilər. Buna görə də məktəblərdə etik dəyərlərin aşılanması təhsil prosesinin ayrılmaz tərkib hissəsidir.
Etik dəyərlər insanın davranışını tənzimləyən mənəvi prinsiplərdir. Dürüstlük, ədalət, mərhəmət, hörmət, vicdan, məsuliyyət, humanizm, vətənpərvərlik və tolerantlıq etik dəyərlərin əsasını təşkil edir. Bu keyfiyyətlər insanın cəmiyyət içərisində layiqli mövqe tutmasına, sağlam münasibətlər qurmasına və faydalı vətəndaş kimi yetişməsinə kömək edir.
Müasir dünyada texnologiyanın sürətli inkişafı, informasiya bolluğu və qloballaşma gənc nəslin qarşısında yeni çağırışlar yaradır. Belə bir dövrdə etik dəyərlərin qorunması və gələcək nəslə ötürülməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məktəb bu missiyanı yerinə yetirən ən mühüm ictimai institutlardan biridir.
Şagird üçün müəllim sadəcə dərs deyən insan deyil. Müəllim həm də nümunədir. Şagirdlər müəllimin davranışını, danışıq tərzini, insanlara münasibətini diqqətlə izləyirlər. Müəllimin ədalətli, vicdanlı, qayğıkeş və məsuliyyətli olması şagirdlərin mənəvi inkişafına güclü təsir göstərir.
Əgər müəllim şagirdlər arasında ayrı-seçkilik etmirsə, hər kəsə eyni münasibət göstərirsə, verdiyi vədlərə əməl edirsə, bu xüsusiyyətlər uşaqlarda da formalaşmağa başlayır. Buna görə etik tərbiyənin ən təsirli yollarından biri müəllimin şəxsi nümunəsidir.
Etik dəyərlərin formalaşmasında ailə və məktəb bir-birini tamamlayan iki əsas amildir. Uşaq ilk davranış qaydalarını ailədə öyrənir. Məktəb isə bu keyfiyyətləri inkişaf etdirir və möhkəmləndirir. Əgər ailə ilə məktəb arasında qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq varsa, şagirdin mənəvi inkişafı daha uğurlu olur.
Valideynlər uşaqlara dürüstlük, zəhmətsevərlik, hörmət və məsuliyyət hissini aşılamalı, məktəb isə bu dəyərləri sistemli şəkildə möhkəmləndirməlidir. Ailə və məktəbin birgə fəaliyyəti sağlam vətəndaş yetişdirmək üçün vacib şərtdir.
Məktəbdə etik dəyərlərin aşılanmasının əsas istiqamətlərindən biri hörmət və nəzakət mədəniyyətinin inkişaf etdirilməsidir. Şagird müəllimə, valideynə, yaşıdlarına və cəmiyyətin digər üzvlərinə hörmətlə yanaşmağı öyrənməlidir.
Nəzakətli davranış insan münasibətlərini gözəlləşdirir. Salam vermək, təşəkkür etmək, üzr istəməyi bacarmaq, başqasının fikrinə hörmətlə yanaşmaq kimi sadə davranışlar yüksək mənəvi mədəniyyətin göstəricisidir. Məktəb bu keyfiyyətlərin formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır.
Dürüstlük etik dəyərlərin təməl daşlarından biridir. Dürüst insan yalan danışmır, başqasının haqqına girmir və öz vicdanı qarşısında məsuliyyət daşıyır. Məktəbdə dürüstlük prinsiplərinin aşılanması gələcəkdə sağlam cəmiyyətin formalaşmasına xidmət edir.
Məsuliyyət hissi də şagirdlərin mənəvi inkişafında mühüm yer tutur. Dərslərə hazırlıqlı gəlmək, verilən tapşırıqları vaxtında yerinə yetirmək, məktəb əmlakını qorumaq və kollektiv qarşısında öhdəliklərini yerinə yetirmək məsuliyyət hissinin təzahürüdür.
Məktəb şagirdlərdə vətənə sevgi hissinin formalaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirməlidir. Vətənpərvərlik təkcə torpağı sevmək deyil. O, milli dəyərlərə hörmət etmək, ana dilini qorumaq, xalqın tarixini öyrənmək və dövlətçilik ənənələrinə sadiq qalmaq deməkdir.
Milli-mənəvi dəyərlərin təbliği şagirdlərin öz köklərinə bağlı böyüməsinə kömək edir. Bu isə onların milli kimlik şüurunun formalaşmasına və vətəndaşlıq məsuliyyətinin artmasına səbəb olur.
Müasir cəmiyyət qarşılıqlı hörmət və anlaşma üzərində qurulur. Humanizm insanlara sevgi və qayğı ilə yanaşmağı tələb edir. Tolerantlıq isə fərqli fikirlərə, baxışlara və mədəniyyətlərə hörmətlə yanaşmaq deməkdir.
Məktəb şagirdlərə öyrətməlidir ki, insanlar arasında fərqlər olsa da, hər kəs hörmətə layiqdir. Bu anlayış gələcəkdə sağlam ictimai münasibətlərin qurulmasına kömək edir.
Etik dəyərlərin aşılanması yalnız dərs otaqları ilə məhdudlaşmamalıdır. Müxtəlif tədbirlər, ekskursiyalar, xeyriyyə aksiyaları, ədəbi-bədii gecələr, sosial layihələr və könüllülük fəaliyyətləri şagirdlərin mənəvi inkişafına müsbət təsir göstərir.
Belə fəaliyyətlər uşaqlarda mərhəmət, yardımsevərlik, əməkdaşlıq və kollektivçilik hisslərini gücləndirir. Praktik fəaliyyətlər vasitəsilə öyrənilən etik prinsiplər daha qalıcı olur.
İnternet və sosial şəbəkələrin geniş yayıldığı dövrdə etik tərbiyənin əhəmiyyəti daha da artır. Şagirdlər müxtəlif mənbələrdən fərqli məlumatlar əldə edirlər. Bu məlumatlar arasında faydalı olanlarla yanaşı, mənfi təsir göstərə biləcək məzmunlar da mövcuddur.
Buna görə məktəb şagirdlərə informasiya mədəniyyəti, rəqəmsal etik davranış və məsuliyyətli internet istifadəsi qaydalarını da öyrətməlidir. Mənəvi cəhətdən güclü olan gənclər zərərli təsirlərə qarşı daha davamlı olurlar.
Məktəbdə etik dəyərlərin aşılanması təhsilin ən mühüm vəzifələrindən biridir. Bilikli olmaq vacibdir, lakin mənəviyyatlı olmaq daha vacibdir. Çünki cəmiyyətin gələcəyi yalnız savadlı deyil, həm də vicdanlı, ədalətli, mərhəmətli və məsuliyyətli insanların əlində etibarlı ola bilər.
Məktəb, ailə və cəmiyyət birlikdə çalışdıqda etik dəyərlərə sahib olan, milli və ümumbəşəri dəyərlərə hörmət edən, vətənini sevən və insanlığa fayda verməyə çalışan gənc nəsil yetişir. Belə gənclər isə dövlətin gücü, xalqın ümidi və gələcəyin etibarlı təminatıdır. Buna görə də məktəbdə etik dəyərlərin aşılanması hər zaman diqqət mərkəzində saxlanılmalı, bu istiqamətdə aparılan işlər davamlı olaraq daha da təkmilləşdirilməlidir.