Fərqanə Səfərli Poeziyasına Ədəbi-Bədii Baxış - Sevil Azadqızı

İldə neçə min kərə
Keçmişəm küçəmizdən,
Tutmuşam bərəmizdən;
Dikdaban ayaqqabım
Yerə yıxanda məni…

Torpağın sərin qatı,
Necə sehrli edib
Büst adlı bir palçığı,
Üst qatda gil çatlağı?!
Mənimsə bu gizlindən
Heç xəbərim olmayıb.

Neçə siçan qalxmayıb,
Yeraltı yuvasına?
Neçə asfalt üstünə
Şər, ölüm ləkə salıb?!

Bu küçə qan yuvası,
Tərləyib sinəsi də.
Burda dilənçi qarı
Xatirə danışmağa-
İtiləyib yaddaşın ,
Zilləyib neçəsinə.

Bu küçədə söz uzun,
Bu küçədə yol qısa.
İntihar kəndirindən
Qurumuş çörəklərdir
Özünü möhkəm asan.

Bu küçənin qızları,
Gözləri eşq görəndə
İlahiyə haqlanıb.
Saçlarındakı sancaq,
Qəlblərindəki közdən
Əriyib, qalaylanıb.

Bu küçənin falında
Qəhvə xıltı tünd çıxıb.
Arzusu acılaşan,
Neçə-neçə sakinin,
Ürəyinin altından
Sevgiləri mərd çıxıb…

Fərqanə Səfərli

Şeirin Bədii Təhlili:

Fərqanə Səfərlinin bu şeiri urbanistik depressiya, itirilmiş illər və insanın doğma məkanda qəribləşməsi mövzusunda yazılmış dərin fəlsəfi, ekzistensial əsərdir.
Şeirin mərkəzində dayanan “küçə” obrazı sadəcə coğrafi bir məkan deyil, insan talelərinin, faciələrin və çarəsizliyin kəsişdiyi simvolik bir dünyadır. Müəllif uşaqlıq və gəncliyinin keçdiyi bu məkana illər sonra tamam fərqli – daha yetkin və kədərli bir baxışla nəzər salır. Şeirin əsas ideyası insanın yaşadığı mühitin görünməyən, qaranlıq qatlarını kəşf etməsi və bu kəşfdən doğan daxili sarsıntıdır.
Əsər sərbəst və daxili ritmə əsaslanan dinamik bir struktura malikdir. Müəllif hisslərini ötürmək üçün orijinal metaforalardan və ziddiyyətlərdən məharətlə istifadə edib:
“Bu küçədə söz uzun, bu küçədə yol qısa” misrası məkandakı mənəvi sıxıntını, vaxtın amansızlığını sıxılmış bir formada ifadə edir.
“İntihar kəndirindən qurumuş çörəklərdir özünü möhkəm asan” təsviri sosial çətinliyin və yoxsulluğun gətirdiyi çarəsizliyi vizuallaşdıran çox güclü bir bədii tapıntıdır.
“Bu küçə qan yuvası, tərləyib sinəsi də” misrasında küçə canlanır, sanki törədilən cinayətlərin, yaşanan acıların ağırlığından tərləyən canlı bir varlığa çevrilir.
Büst və palçıq ritualı, qəhvə falı kimi detallar real dünyadakı ümidsizliyin mistik duyğularla qarışmasını göstərir.
Şairə küçənin qızlarının daxili dünyasını vizual olaraq çox estetik bərpa edir. Onların saçındakı sancağın ürəkdəki közdən əriməsi daxildə gizlənən, alovlanan böyük eşqin və eyni zamanda bu mühitdə sıxılan arzuların simvoludur. Qəhvə xıltının tünd çıxması gələcəyin qaranlıq olmasından xəbər versə də, sakinlərin sevgisinin “mərd çıxması” bu qaranlıq küçədə insani hisslərin hələ də sağ qaldığını sübut edir.
Fərqanə Səfərlinin poeziyası fərdi ağrıdan kütləvi ağrıya keçidin rəsmini çəkir. Müəllif lirik qəhrəmanın dikdaban ayaqqabıda yıxılma anından başlayaraq oxucunu torpağın alt qatına, siçan yuvalarına, dilənçi qarının yaddaşına qədər aparır və sonda hamımızı bu sualla baş-başa qoyur: Biz bütöv bir ömrü keçdiyimiz küçənin fərqində olmadan necə yaşamışıq?..
Sizə cansağlığı və bütün işlərinizdə uğurlar arzulayıram, əziz Fərqanə xanım!