Azərbaycan sənayesinin yeni dayağı: dağ-mədən və metallurgiya

Prezident İlham Əliyev: “Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı ilə ölkəmizdə yeni, müasir sənaye istiqaməti yaradılacaqdır”

Azərbaycan iqtisadiyyatının qarşıdakı illərdə inkişaf trayektoriyasını müəyyənləşdirən əsas istiqamətlərdən biri ölkənin zəngin təbii resurslarının daha yüksək əlavə dəyər yaradan istehsala cəlb edilməsidir. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun dayanıqlı inkişafı və milli sənaye potensialının genişləndirilməsi fonunda dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin qarşısında yeni perspektivlər açılır. Söhbət təkcə yeraltı sərvətlərin hasilatından deyil, xammalın çıxarılmasından onun emalına, metal istehsalından hazır məhsulun hazırlanmasına qədər bütöv istehsal zəncirinin formalaşdırılmasından gedir. Bu baxımdan 2027-2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramı Azərbaycanın sənaye siyasətində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi diqqəti cəlb edir. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, bu istiqamətin inkişafı ölkədə yeni və müasir sənaye sahəsinin formalaşmasına, minlərlə daimi iş yerinin yaradılmasına, təbii sərvətlərdən daha səmərəli istifadəyə və iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsinə xidmət edəcək. Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi və ölkənin təbii resurslarından daha səmərəli istifadə olunması istiqamətində mühüm addımlar atılır. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycan Respublikasında 2027-2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər bu sahənin qarşıdakı illərdə iqtisadi siyasətin prioritet istiqamətlərindən biri olacağını göstərir.

Prezident İlham Əliyev çıxışında dağ-mədən və metallurgiya sənayesini ölkə iqtisadiyyatı, xüsusilə də qeyri-neft sektorunun inkişafı baxımından perspektivli sahə kimi qiymətləndirib. Dövlət Proqramının hazırlanması ilə bağlı işlərin əvvəlcədən başladığını qeyd edən dövlət başçısı bu istiqamətdə görüləcək tədbirlərin sistemli və uzunmüddətli xarakter daşıdığını vurğulayıb.

Yeni Dövlət Proqramının əsas məqsədlərindən biri Azərbaycanın mövcud mineral-xammal potensialının iqtisadi dövriyyəyə daha səmərəli cəlb edilməsidir. Təbii resursların yalnız hasil olunması deyil, onların emal edilərək daha yüksək əlavə dəyər yaradan məhsullara çevrilməsi ölkə iqtisadiyyatının inkişafına mühüm töhfə verə bilər.

Dağ-mədən sənayesinin inkişafı metallurgiyanın digər sahələrlə əlaqəli şəkildə genişlənməsinə imkan yaradır. Filizin çıxarılması ilə başlayan prosesin emal, zənginləşdirmə, metal istehsalı və hazır məhsulun hazırlanmasına qədər davam etdirilməsi daha geniş istehsal zəncirinin formalaşmasına şərait yarada bilər. Məhz bu yanaşma iqtisadi səmərəliliyin artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki xammalın ilkin formada ixracı ilə müqayisədə onun ölkə daxilində emalı əlavə dəyərin daha böyük hissəsinin milli iqtisadiyyatda qalmasına imkan verir. Eyni zamanda, metallurgiyanın inkişafı maşınqayırma, tikinti, nəqliyyat, energetika və digər sənaye sahələri üçün yeni imkanlar yarada bilər. Prezidentin çıxışında xüsusi vurğuladığı “istehsal zəncirinin tam yaradılması” məhz bu baxımdan diqqət çəkir. Belə bir zəncirin formalaşdırılması Azərbaycanın sənaye potensialının gücləndirilməsi və iqtisadiyyatın daha çox şaxələndirilməsi baxımından mühüm mərhələ ola bilər.

Dövlət Proqramı çərçivəsində 5 mindən çox daimi iş yerinin yaradılmasının nəzərdə tutulması da layihənin sosial-iqtisadi əhəmiyyətini artırır. Yeni müəssisələrin və istehsal sahələrinin yaradılması yalnız məşğulluğun artmasına deyil, eyni zamanda müasir texnologiyalar üzrə ixtisaslaşmış kadrların hazırlanmasına və sənaye əmək bazarının genişlənməsinə şərait yarada bilər.

Dağ-mədən və metallurgiya kimi kapitaltutumlu sahələrin inkişafı böyük həcmdə investisiya, müasir avadanlıq, texnologiya və ixtisaslı kadr tələb edir. Bu səbəbdən qarşıdakı mərhələdə yalnız istehsal güclərinin artırılması deyil, həm də insan kapitalının inkişaf etdirilməsi, texniki təhsilin gücləndirilməsi və müasir sənaye standartlarının tətbiqi mühüm məsələlərdən olacaq.

Azərbaycan iqtisadiyyatının neft və qaz sektorundan asılılığının azaldılması uzunmüddətli iqtisadi siyasətin əsas istiqamətlərindən biridir. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı qeyri-neft sektorunun yeni və potensial olaraq böyük istiqamətlərindən birinin formalaşdırılmasına xidmət edə bilər.

Sənaye istehsalının genişləndirilməsi ixrac imkanlarının artırılması, yerli istehsalın inkişafı və ölkənin sənaye potensialının möhkəmləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, yerli xammal bazasının mövcudluğu bu sahənin inkişafı üçün mühüm ilkin şərtlərdən biridir.

Azərbaycanın təbii sərvətlərinin iqtisadi inkişaf üçün səmərəli şəkildə istifadəsi ilə yanaşı, bu prosesin müasir texnologiyalar və ekoloji tələblər əsasında həyata keçirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dağ-mədən fəaliyyəti təbiətə və ətraf mühitə təsir göstərə bildiyindən yeni layihələrin həyata keçirilməsində ekoloji təhlükəsizlik, resurslardan qənaətlə istifadə və istehsal tullantılarının idarə olunması məsələləri mühüm yer tutmalıdır. Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı yalnız yeni müəssisələrin yaradılması ilə məhdudlaşmır. Burada məqsəd xammalın hasilatından son məhsulun istehsalına qədər uzanan, bir-biri ilə əlaqəli və yüksək əlavə dəyər yaradan sənaye sisteminin formalaşdırılmasıdır.

Prezident İlham Əliyevin müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, 2027-2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramı Azərbaycanın sənaye siyasətində yeni mərhələnin əsas istiqamətlərindən biri kimi nəzərdə tutulur. Proqramın həyata keçirilməsi nəticəsində təbii resursların daha səmərəli istifadəsi, yeni istehsal imkanlarının yaradılması, məşğulluğun artırılması və qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi istiqamətində mühüm nəticələr əldə olunması hədəflənir. Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı Azərbaycanın iqtisadi potensialının daha geniş şəkildə reallaşdırılması üçün yeni imkanlar açır. Əsas məsələ isə bu potensialın müasir texnologiyalar, yüksək əlavə dəyər, ekoloji məsuliyyət və dayanıqlı istehsal prinsipləri əsasında reallaşdırılmasıdır. Bu yanaşma ölkədə yeni sənaye istiqamətinin formalaşmasına və iqtisadiyyatın daha çox şaxələndirilməsinə mühüm töhfə verə bilər.

Rüstəmova Aybəniz Vilayət qızı, Avrasiya universitetinin Humanitar fənlər və regionşünaslıq kafedrasının müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent