22 iyul Azərbaycanda Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü kimi qeyd olunur. Bu əlamətdar tarix milli mətbuatımızın yaranmasını, söz və fikir tariximizdə yeni bir mərhələnin başlanmasını simvolizə edir. 1875-ci il iyulun 22-də görkəmli maarifçi, təbiətşünas alim və publisist Həsən bəy Zərdabinin redaktorluğu ilə “Əkinçi” qəzetinin ilk nömrəsi işıq üzü görmüşdür. Bununla da Azərbaycan dilində milli mətbuatın əsası qoyulmuşdur.
2026-cı ildə Azərbaycan milli mətbuatının yaranmasının 151 ili tamam olur. Aradan bir əsrdən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, Həsən bəy Zərdabinin başladığı maarifçilik missiyası öz aktuallığını qoruyur. “Əkinçi” sadəcə məlumat yayan bir qəzet deyildi. O, xalqı elmə, təhsilə, yeniliyə və tərəqqiyə çağıran ictimai fikir məktəbi idi. Qəzet insanları dünyada baş verən yeniliklərlə tanış edir, cəmiyyətin problemlərini müzakirəyə çıxarır və ana dilində düşüncə mühiti formalaşdırırdı.
Həsən bəy Zərdabi qəzetin həm naşiri, həm redaktoru, həm də əsas müəllifi kimi böyük çətinliklərə sinə gərirdi. Məhdud imkanlara, senzura təzyiqlərinə və cəmiyyətdə savadlılıq səviyyəsinin aşağı olmasına baxmayaraq, o, xalqın maariflənməsi naminə başladığı işdən geri çəkilmədi. “Əkinçi”nin ətrafında Mirzə Fətəli Axundzadə, Seyid Əzim Şirvani, Nəcəf bəy Vəzirov və digər ziyalıların birləşməsi milli mətbuatın intellektual əsaslarının formalaşmasına mühüm təsir göstərdi.
“Əkinçi”nin açdığı yol sonrakı dövrlərdə “Ziya”, “Kəşkül”, “Şərqi-rus”, “İrşad”, “Molla Nəsrəddin” kimi qəzet və jurnallar tərəfindən davam etdirildi. Bu nəşrlər xalqın milli şüurunun oyanmasında, ana dilinin inkişafında, savadsızlıq və geriliyə qarşı mübarizədə böyük rol oynadı. Mətbuat tədricən yalnız xəbər mənbəyi deyil, həm də ictimai müzakirə, milli özünüdərk və mədəni inkişaf vasitəsinə çevrildi.
Bu gün jurnalistikanın imkanları əvvəlki dövrlərlə müqayisədə xeyli genişlənib. Çap mediası ilə yanaşı televiziya, radio, xəbər saytları, podkastlar və sosial şəbəkələr informasiya mühitinin əsas hissəsinə çevrilib. Məlumat saniyələr ərzində milyonlarla insana çata bilir. Lakin sürət artdıqca jurnalistin məsuliyyəti də artır. Dəqiqləşdirilməmiş məlumat, yanlış başlıq və qərəzli təqdimat cəmiyyətdə çaşqınlıq yarada, insanların nüfuzuna və ictimai etimada zərər vura bilər.
Peşəkar jurnalistikanın əsas prinsipləri həqiqətə sədaqət, obyektivlik, dəqiqlik, insan ləyaqətinə hörmət və ictimai məsuliyyətdir. Jurnalist yalnız hadisəni çatdıran şəxs deyil. O, mühüm suallar verməli, müxtəlif mövqeləri araşdırmalı, faktla şəxsi fikri bir-birindən ayırmalı və cəmiyyətin doğru məlumat almaq hüququnu müdafiə etməlidir.
Müasir dövrdə sosial şəbəkə istifadəçiləri də informasiya yayımının iştirakçılarına çevriliblər. Buna görə media savadlılığı yalnız jurnalistlər üçün deyil, bütün cəmiyyət üçün vacibdir. Hər bir insan gördüyü məlumatın mənbəyini yoxlamalı, şübhəli xəbərləri paylaşmamalı və emosional başlıqların təsiri altında qərar verməməlidir. Güclü mətbuat yalnız peşəkar jurnalistlərdən deyil, həm də məlumatı şüurlu şəkildə qəbul edən oxuculardan asılıdır.
22 İyul Milli Mətbuat Günü keçmişin xatırlanması ilə məhdudlaşmır. Bu gün həm də Azərbaycan jurnalistikasının gələcəyi, sözün məsuliyyəti və cəmiyyət qarşısındakı vəzifələri haqqında düşünmək üçün bir fürsətdir. Həsən bəy Zərdabinin “Əkinçi” ilə yandırdığı maarifçilik işığı bu gün də jurnalistikanın yolunu işıqlandırmalıdır.
Milli Mətbuat Günü münasibətilə vicdanla çalışan, həqiqətin axtarışında olan və cəmiyyətin maariflənməsinə xidmət edən bütün media nümayəndələrini təbrik edirik. Qələmləri iti, sözləri təsirli, fəaliyyətləri isə daim həqiqətə xidmət edən olsun.
Gülnarə Allahverdiyeva
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin müəllimi.
