Son günlər Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının (AHİK) sanatoriya-kurort mərkəzlərinə elektron rezervasiya sistemi ilə bağlı sosial şəbəkələrdə müxtəlif narazılıqlar səsləndirilir. Bəzi müəllimlər müraciətlərinin dəfələrlə rədd edildiyini bildirir, bunun fonunda isə həmkarlar ittifaqlarının fəaliyyətinin ümumilikdə faydasız olduğu barədə iddialar irəli sürülür.
Hər bir üzvün narazılığını ifadə etmək hüququ var. Əgər elektron sistemdə texniki çatışmazlıq, kommunikasiya problemi və ya təşkilati nöqsan mövcuddursa, bunların aradan qaldırılması vacibdir. Lakin ayrı-ayrı hallara əsaslanaraq bütöv bir təşkilatın fəaliyyətini yararsız elan etmək nə hüquqi, nə də obyektiv baxımdan düzgün yanaşmadır.
Ən çox diqqətdən yayınan məqam isə həmkarlar ittifaqlarının hüquqi statusu və funksiyasıdır. Təəssüf ki, cəmiyyətdə belə bir yanlış təsəvvür formalaşıb ki, həmkarlar ittifaqı istənilən sosial və ya inzibati problemi həll etməli, hər müraciətə mütləq müsbət cavab verməli və bütün proseslərə birbaşa müdaxilə etməlidir. Halbuki bu, qanunvericiliyin müəyyən etdiyi funksiyalar deyil.
Həmkarlar ittifaqı nəzarət və yoxlama orqanı deyil. Onun əsas vəzifəsi üzvlərinin əmək, sosial və iqtisadi hüquq və mənafelərini qorumaq, əmək münasibətlərində onları təmsil etmək, işəgötürənlə işçilər arasında sosial dialoqu inkişaf etdirmək, kollektiv müqavilələrin bağlanmasında iştirak etmək və əmək hüquqları pozulduqda üzvlərinə hüquqi dəstək göstərməkdir.
Başqa sözlə, həmkarlar ittifaqlarının əsas missiyası müəssisələrə yoxlama göndərmək və ya inzibati qərarlar vermək deyil, işçilərin pozulmuş hüquqlarının müdafiəsini təşkil etməkdir. Bu, həm milli qanunvericilikdən, həm də beynəlxalq əmək standartlarından irəli gələn əsas prinsiplərdən biridir.
Sanatoriya-kurort xidmətləri isə həmkarlar ittifaqlarının həyata keçirdiyi çoxsaylı sosial layihələrdən yalnız biridir. Hər il minlərlə həmkarlar ittifaqı üzvü güzəştli və ya ödənişsiz müalicə və istirahət imkanlarından yararlanır. Lakin müraciət edənlərin sayı ayrılan yerlərdən dəfələrlə çox olduqda bütün müraciətlərin müsbət cavablandırılması fiziki baxımdan mümkün olmur.
Elektron rezervasiya sisteminin tətbiqinin məqsədi də məhz insan amilini minimuma endirmək, müraciətlərin vahid platforma üzərindən qəbulunu təmin etmək və prosesi daha şəffaf həyata keçirməkdir. Əgər sistem növbəlilik prinsipi əsasında işləyirsə, həmin prinsip bütün müraciət edənlər üçün eyni qaydada tətbiq olunmalıdır.
Burada əsas məsələ imtinanın özü deyil, onun əsaslandırılmasıdır. Vətəndaş müraciətinə niyə mənfi cavab verildiyini aydın şəkildə bilməlidir. Yerlərin məhdudluğu, mövsümi sıxlıq, əvvəlki illərdə xidmətdən istifadə edilməsi və ya digər obyektiv meyarlar mövcuddursa, bunlar açıq şəkildə izah edilməlidir. Şəffaflıq artdıqca narazılıqlar da azalacaq.
Son günlər bəzi müəllimlərin həmkarlar ittifaqlarından çıxmaq barədə çağırışlar etməsi də müzakirə olunur. Bu, hər bir vətəndaşın şəxsi seçimidir. Ancaq belə qərarlar emosiyalar üzərində deyil, təşkilatın ümumi fəaliyyətinə obyektiv qiymət verməklə qəbul edilməlidir.
Unutmaq olmaz ki, həmkarlar ittifaqları təkcə sanatoriya göndərişləri ilə məşğul olmur. Onlar əmək hüquqlarının müdafiəsi, işçilərin sosial təminatı, hüquqi məsləhətlər, kollektiv müqavilələrin hazırlanması, əmək mübahisələrinin həlli, müxtəlif sosial layihələrin həyata keçirilməsi, mədəni-kütləvi tədbirlərin təşkili və digər istiqamətlərdə də fəaliyyət göstərirlər.
Əlbəttə, heç bir sistem ideal deyil. Elektron rezervasiya sisteminin işləmə mexanizmi daha da təkmilləşdirilə, müraciətlərin izlənilməsi asanlaşdırıla, imtina səbəbləri daha ətraflı izah oluna və statistik məlumatlar ictimaiyyət üçün daha açıq şəkildə təqdim edilə bilər. Bu addımlar həm şəffaflığı artırar, həm də ictimai etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edər.
Tənqid hər zaman inkişafın vacib elementidir. Lakin tənqid faktlara söykənməli, hüquqi reallıqları nəzərə almalı və emosional yanaşmadan uzaq olmalıdır. Bir xidmət üzrə yaranmış narazılığı həmkarlar ittifaqlarının bütün fəaliyyətinə şamil etmək düzgün nəticə çıxarmağa imkan vermir.
Bu gün əsas məqsəd qarşıdurma yaratmaq deyil, mövcud problemləri müəyyən edib onları aradan qaldırmaq olmalıdır. Həm üzvlərin iradlarının dinlənilməsi, həm də təşkilatın fəaliyyətində şəffaflığın və məlumatlandırmanın artırılması cəmiyyətin gözləntilərinə cavab verən ən düzgün yanaşmadır.
Həmkarlar ittifaqları işçilərin hüquqlarının müdafiəsi üçün yaradılmış ictimai institutdur. Onun fəaliyyətini qiymətləndirərkən də əsas meyar məhz bu missiya olmalıdır. Ayrı-ayrı sosial xidmətlərlə bağlı problemlər müzakirə edilə və həll oluna bilər, lakin bu problemlər təşkilatın bütövlükdə mövcudluğunu və ya fəaliyyətini inkar etmək üçün əsas sayıla bilməz.
Şərafəddin İlkin,
Şair-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Üzvü, Prezident təqaüdçüsü, “Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı” laureatı.
