Kəndi yiyəsiz qoymayın, layladan sözə gələn şair - İqbal Nəhmət

Bu yazı bir şairin bioqrafiyasından çox, onun söz dünyasının portretidir. Burada faktlarla yanaşı yaddaş, hiss və ictimai məsuliyyət danışır.

Kimsə kəsə bilməz yazan əlimi,

Bütöv Azərbaycan deyən dilimi,

Ölümü öldürüb, bax, sənin kimi,

“Vətən!” deyə-deyə öləcəyəm

Azərbaycan poeziyasında elə imzalar var ki, onların şeirləri oxunmur, həm də xatırlanır. Bu şeirlər kitab səhifəsində qalmır, insanın yaddaşına köçür, gündəlik düşüncəsinə qarışır və bir səs kimi içində yaşayır. Belə şairlərdən biri də İqbal Nəhmətdir. Onun poeziyası iz buraxmaq üçün yazılıb və misralarda təmtəraq yoxdur, sakit, amma israrlı bir çağırış var. Uzaqdan baxanda sadə görünür, yaxınlaşdıqca insanı içinə çəkən bir dərinlik açılır.

1976-cı il noyabrın 3-də Yardımlı rayonunun Urakəran kəndində dünyaya gələn şair üçün kənd sadəcə doğulduğu yer olmayıb. Kənd onun söz yaddaşıdır, şeirinin köküdür, düşüncəsinin dayaq nöqtəsidir. İqbal Nəhmətin poeziyasında kənd tərk edilmiş məkan kimi yox, qorunmalı bir dəyər kimi təqdim olunur. Bu şeirlərdə kəndin qapıları bağlanmır, yolları itməz, o yollarla oxucu da geri qayıdır. Bu poeziyada kənd susmur, danışır və danışdıqca insanı özünə tərəf çağırır.

Onun yaradıcılığında “Bu kəndi yiyəsiz qoyub getməyin” şeiri xüsusi yer tutur. Bu şeir bir mətn deyil, bir çağırışdır. Nostalji ilə yox, vicdanla yazılıb. Şair kənddən köçü təkcə məkan dəyişikliyi kimi deyil, yaddaşın boşalması kimi təqdim edir. Bu şeirdə gediş fiziki hərəkət deyil, mənəvi qopmadır.

Təndir çörəyinin ətrinə dönün

Bu kəndi yiyəsiz qoyub getməyin

Qoca nənələrin xətrinə dönmək, ağlayan beşikləri xatırlamaq, qıfılsız qalan qapıların halını görmək bu şeirdə bədii detal deyil, həyatın özüdür. Şair oxucuya sual verir, amma cavabı özü demir. Cavab oxucunun vicdanında qalır. Kəndlə şəhər üz-üzə qoyulmur, kök xatırladılır. Babanız şəhərdə yaşayıb məgər sualı ittiham deyil, yaddaş çağırışıdır. Bu misra ilə şair bir ailənin deyil, bütöv bir nəslin taleyinə toxunur. Ona görə də bu şeir zaman keçdikcə köhnəlmir, daha da aktuallaşır.

İqbal Nəhmətin poeziyasında ana obrazı isə tamam başqa bir sükutla danışır. Bu gecə laylamı çalma ay ana şeiri insanın böyüdükcə içində itirdiyi körpəliyin səsinə çevrilir. Ana laylası burada yuxu yox, xatirə gətirir. Şair anlayır ki, ana səsi insanı keçmişə qaytarır. O keçmiş isə bəzən bu gün daşımağa ağır gəlir. Bu şeirdə ana səsi həm təsəlli, həm də sınaqdır.

Bu gecə laylamı çalma ay ana

Yatan körpəliyim oyana bilər

İnsan nə qədər böyüsə də, nə qədər ad qazansa da, kimlərəsə dayı, əmi olsa da, ana üçün həmişə uşaq qalır. Bu həqiqət pafossuz, səssiz, amma çox təsirli şəkildə deyilir. Şair bu sadə həqiqəti şüara çevirmir, onu misra kimi yox, həyat faktı kimi təqdim edir.

Şairin poeziyasında torpaq mövzusu da əsas yer tutur. Torpağıma qarışmağa gələrsən şeirində insan münasibətlərində gecikmiş sözlərdən, vaxtında deyilə bilməyən həqiqətlərdən danışılır. Burada ölüm qorxulu deyil, sadəcə son həqiqətdir. Torpaq bu poeziyada son deyil, hesabat yeridir.

Ölər olsam çatdırmasan özünü

Torpağıma qarışmağa gələrsən

Bu misralarda nə hədə var, nə də inciklik. Burada yalnız gecikmiş peşmanlıq var. Şair oxucunu qorxutmur, sadəcə xatırladır. Bu xatırlatma sakitdir, amma unudulmur.

İqbal Nəhmətin şeirləri həyatla birlikdə yol gedir. Bizimlə gedir şeirində dediyi kimi, insanın başına gələnlər, arxasınca atılan daşın yarası belə onunla qalır. Bu şeir taleyin insanı tərk etmədiyini, onunla birgə addımladığını göstərir.

Arxamca atdığın daşın

Yarası bizimlə gedir

Bu poeziya masa arxasında yox, həyatın içində yaranıb. Şeirləri ölkənin müxtəlif mətbu orqanlarında dərc olunub, bir neçə şeiri özbək dilinə çevrilərək Özbəkistan mətbuatında çap edilib. Şeirlərinə bəstələnən mahnılar sözün musiqi ilə qovuşaraq daha geniş auditoriyaya çatmasına səbəb olub. Bu faktlar İqbal Nəhmət poeziyasının təkcə oxunmadığını, yaşadıldığını göstərir. Dörd kitab müəllifi olan şair Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür, Prezident təqaüdçüsüdür. 2015-ci ildə keçirilən sosial sorğuda ilin yazarı seçilməsi onun poeziyasının oxucu ilə canlı təmasda yaşadığını göstərir.

İqbal Nəhmətin şeirləri oxunur, amma bitmir. İnsanla birgə yol gedir. Kənddən şəhərə, körpəlikdən yetkinliyə, ana laylasından torpaq sükutuna qədər. Bu poeziya sakitcə bir həqiqəti xatırladır. Kənd bizi gözləyir. Ana səsi içimizdə yaşayır. Söz isə bu poeziyada təkcə ifadə vasitəsi deyil, yaddaşdır. Söz heç vaxt sahibini tərk etmir.

Bu yazı bir nəticə çıxarmaq üçün yox, oxucunu yaddaşla üz-üzə qoymaq üçündür. Çünki bu poeziya oxunduqca yox, xatırlandıqca yaşayır.

BU GECƏ LAYLAMI ÇALMA, AY ANA

Bu gecə laylamı çalma ay ana

Yataram gedənim gələr qayıdar

Mənim yuxularım gözdən asılıb

Yavaşca yuxumu dərər qayıdar

Tutub əllərindən ayağım üstə

Yeriyə bilmişəm qaça bilmişəm

O şirin laylanı yuxuma qatıb

Subhun qapısını aça bilmişəm

Gözəl avazından həzin səsindən

Kövrələr ürəyim dayana bilər

Bu gecə laylamı çalma ay ana

Yatan körpəliyim oyana bilər

Tək sənin gözündə uşağam hələ

Çoxunun dayısı əmisiyəm mən

Ağıllı görünən dəli dünyanın

Hərdən ağıllısı dəlisiyəm mən

Ayın kölgəsində görünüm deyə

Qoşulub ulduza axdım olmadı

Bu gecə laylamı çalma ay ana

Bəlkə heç yatmağa vaxtım olmadı

TORPAĞIMA QARIŞMAĞA GƏLƏRSƏN…

Külək əsər, yağış yağar gün çıxar

Bir alarsan əvəzinə min çıxar

Əlbət bir gün yuxuların çin çıxar

Həqiqəti danışmağa gələrsən

O dinləyən, sən oxuyan, mən yazan

Qismətimi qismətinə tən yazan

Qoy bu dəfə mən uduzum sən qazan

Son bir dəfə yarışmağa gələrsən

Ömür zəhər ya baldısa deyəcəm

Bilmədiyin nə qaldısa deyəcəm

Bu canımı kim aldısa deyəcəm

Yaşadınmı soruşmağa gələrsən

Arzumuzu biçə-biçə ağladıq

Döngə döndük küçə-küçə ağladıq

Bu dünyada küsə-küsə ağladıq

O dünyada barışmağa gələrsən

Xeyli vaxtdı çevirmisən üzünü

Əyrilərə calamısan düzünü

Ölər olsam çatdırmasan özünü

Torpağıma qarışmağa gələrsən

NƏ YAXŞI YADINA DÜŞMÜŞƏM SƏNİN…

Nə yaxşı yadına düşmüşəm sənin

Yadına düşdüyüm yadıma gəlmir

Daha gözləmirəm məktublarını

Ya da göndərirsən adıma gəlmir

Qısa rol oynadıq böyük səhnədə

Yaşanan hər şeyi tamaşa bildik

Bəxti gətirməyən sarmaşıq kimi

Biz ancaq tikana dolaşa bildik

Əcəb yolun tapdıq nəfəs almağın

Gör nələr boğuldu nəfəsimizdə

Dünəni yaşaya bilmədik heyif

Sabaha qalmadı həvəsimiz də

Nə yaxşı yadına düşmüşəm sənin

Nə əcəb bir anım ilişib səndə

Mənə xatirələr bəs eləmişdi

İndi nə olacaq biz görüşəndə

Yadına düşmüşəm sevindim buna

Bir az da üzüldüm çox yubanmısan

Bizim tüstümüzü görən olmayıb

Mən burda sən isə orda yanmısan

BİR ŞƏHİD ATASI AĞLAYIRDI…

Oğul bayrağa büküb bala dağı görüblər