İnsan bu dünyaya göz açdığı andan etibarən iki böyük həqiqətlə üz-üzə qalır: yaşam və zaman. Yaşam bizə verilmiş bir nemətdir, zaman isə həmin nemətin ölçü vahidi.
Hər bir nəfəs, hər bir ürək döyüntüsü zamanın axarı içində əriməklə yaşamın mənasını formalaşdırır. İnsan çox vaxt yaşamağın özünü adi qəbul edir, lakin onun əsl dəyərini itirdikdə və ya itirmək təhlükəsi ilə qarşılaşdıqda anlayır. Halbuki yaşam yalnız var olmaq deyil, həm də dərk etmək, sevmək, yaratmaq, bağışlamaq, səhv etmək və səhvlərdən nəticə çıxarmaqdır. Yaşamın dəyəri onun uzunluğu ilə deyil, dərinliyi ilə ölçülür. Dərinlik isə insanın özünü, ətrafını və Yaradanın bəxş etdiyi imkanları necə dəyərləndirməsi ilə bağlıdır.
Zaman isə səssiz bir müəllimdir. O danışmır, lakin öyrədir. O gözləməz, lakin hər kəsi gözlədir. Zamanın məsuliyyəti insanın çiyinlərinə qoyulmuş görünməz bir yükdür. Bu yük ağırdır, çünki geri qaytarılmır. Pul itirilə bilər və yenidən qazanılar, dost itirilə bilər və yenisi tapılar, amma zaman itirilərsə, bir daha geri dönməz. Hər keçən saniyə insanın həyat kitabından qopmuş bir səhifə kimidir. Həmin səhifə ya mənalı sözlərlə dolu olar, ya da boş qalar. Bu isə insanın öz seçimidir.
Yaşamın dəyəri insanın vicdanı ilə ölçülür. Vicdanı rahat olan insan zamanın axarından qorxmaz. Çünki o bilir ki, keçən hər gününü mənalı işlərə həsr edib. Ancaq məqsədsiz və məsuliyyətsiz yaşanan həyat zamanın sürəti qarşısında aciz qalır. İnsan yaşlandıqca anlayır ki, əslində zamandan şikayət etmək yox, zamana təşəkkür etmək lazımdır. Çünki zaman insana düşünmək, dəyişmək və kamilləşmək imkanı verir.
Tarixə nəzər saldıqda görürük ki, böyük şəxsiyyətlər yaşamın dəyərini zamanın məsuliyyəti ilə birləşdirərək əbədiyyət qazanıblar. Məsələn, Nizami Gəncəvi zamanın içində yaşasa da, sözünün gücü ilə zamanı aşmışdır. Onun yaratdığı əsərlər əsrləri keçərək bu gün də yaşayır. Çünki o, hər anını məsuliyyətlə dəyərləndirmiş, düşüncəsini və qəlbini insanlığa həsr etmişdir. Bu isə göstərir ki, zamanın axarı qarşısında qalib gəlməyin yolu onu səmərəli istifadə etməkdir.
Yaşamın dəyəri yalnız fərdi səviyyədə deyil, ictimai səviyyədə də özünü göstərir. İnsan cəmiyyətin bir parçasıdır və onun davranışları başqalarının həyatına təsir edir. Bir xoş söz, bir kömək əli, bir ədalətli qərar bəzən illərlə davam edən təsir yaradır. Əksinə, məsuliyyətsiz bir davranış uzun zaman sağalmayan yaralar aça bilər. Bu baxımdan zamanın məsuliyyəti yalnız şəxsi deyil, həm də sosial bir anlayışdır. Hər kəs öz zamanından necə istifadə edirsə, cəmiyyət də o şəkildə formalaşır.
Müasir dövrdə insan zamanın sürətindən şikayət edir. Texnologiya inkişaf etdikcə həyat rahatlaşmış kimi görünsə də, zaman daha da sürətlə axır. İnsan gün ərzində çox iş görür, lakin yenə də vaxtının çatmadığını deyir. Bu isə göstərir ki, problem zamanın azlığında deyil, onun düzgün planlaşdırılmamasındadır. Zamanı idarə etmək əslində özünü idarə etməkdir. Özünə nəzarət edən insan zamanın da qədrini bilər.
Yaşamın dəyərini artıran əsas amillərdən biri də sevgidir. Sevgi insanın varlığını mənalandırır, ona güc və ilham verir. Sevgisiz yaşanan həyat mexaniki bir hərəkətdən ibarətdir. Zaman sevgiylə dolu olduqda isə yaddaşa çevrilir. Yaddaş isə insanın daxili sərvətidir. İnsan bir gün bu dünyadan köçdükdə arxasında qoyduğu ən böyük miras məhz xatirələr və yaxşı əməllər olur.
Hər səhər insan üçün yeni bir başlanğıcdır. Hər doğan gün yeni bir fürsətdir. Lakin bu fürsətin qiymətini bilmək zamanın məsuliyyətini anlamaqdan keçir. İnsan öz ömrünün memarıdır. O, zaman adlı materialdan istifadə edərək həyat sarayını tikir. Bu saray möhkəm təməllər üzərində qurularsa, illər keçsə də dağılmaz. Əks halda, məsuliyyətsizlik və laqeydlik onu uçura bilər.
Yaşamın dəyəri həm də şükür etməyi bacarmaqdır. İnsan sahib olduqlarının fərqinə vardıqca zamanın qədrini daha yaxşı anlayır. Çünki zaman yalnız irəli gedir və hər an insanı sona bir addım daha yaxınlaşdırır. Bu həqiqət qorxuducu deyil, əksinə, düşündürücüdür. O, insana xatırladır ki, hər an qiymətlidir və hər an bir fürsətdir.
Nəticə olaraq demək olar ki, yaşamın dəyəri ilə zamanın məsuliyyəti bir-birindən ayrılmaz anlayışlardır. Yaşam bizə verilmiş bir nemətdir, zaman isə bu nemətin istifadəsi üçün ayrılmış məhdud bir imkan. İnsan bu imkanı necə dəyərləndirirsə, həyatı da o şəkildə formalaşır. Mənalı yaşanan hər gün zamanın axarında itib getmir, əksinə, əbədiyyətə çevrilir. Zamanın məsuliyyətini dərk edən insan isə yaşamın həqiqi dəyərini anlayır və hər anını şüurlu, vicdanlı və məqsədli şəkildə yaşayır. Bu anlayış insanı həm daxili rahatlığa, həm də mənəvi kamilliyə aparan ən doğru yoldur.
✍️ Sevil Azadqızı
Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi. Filoloq. Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist
25.02.2026
