BİR CAN RAHATLIĞI YOX
Bir ömür yol gedirik
Beşikdən qəbrə kimi.
Əzrayıl hardan bilir
Göndərsin qəbrə kimi?
Bu əl boyda ürəkdə
Hər cürə ağrı var da.
Ağrılar at çapanda
Hər ürək dağılar da.
Vaxtını bilməsəm də
Bir gün günəşim batar.
Bir can rahatlığına
Orda əllərim çatar?
Rasif İMANOĞLU
26.01.2026
Şeirin Bədii Təhlili:
Bu şeir insan ömrünün ən kövrək, ən qaçılmaz həqiqətini, rahatlıq axtarışını və onun bu dünyada əlçatmazlığını, sadə, amma dərin metaforalarla açır və oxucunu varlığın mənası ilə üz-üzə qoyur. “Bir can rahatlığı yox” ifadəsi yalnız şeirin başlığı deyil, bütöv mətnin fəlsəfi oxudur. Bu cümlə insanın beşikdən qəbrə qədər davam edən yolunun psixoloji və mənəvi yekununu əvvəlcədən elan edir.
İlk bənddə ömür yolunun “beşikdən qəbrə kimi” təsviri zamanın düzxətli, qaçılmaz axınını göstərir, burada insan iradəsi yox, taleyin hökmü ön plana çıxır. Əzrayıl obrazı isə folklor və dini təfəkkürdə tanış olan ölüm anlayışını şəxsiləşdirərək sual formasında təqdim olunur. “Əzrayıl hardan bilir göndərsin qəbrə kimi?” Bu sual cavab tələb etmir, çünki cavab elə sualın içində gizlidir, ölümün vaxtı bilinmir, amma gəlişi mütləqdir. Şair bu qeyri-müəyyənliklə insanın daimi nigarançılıq halını vurğulayır. Ölümün nə vaxt gələcəyini bilməmək insan ruhunda daimi bir gərginlik yaradır və can rahatlığını əlindən alır.
İkinci bənddə diqqət kosmik və metafizik müstəvidən daxili aləmə yönəlir. “Bu əl boyda ürəkdə hər cürə ağrı var da” misrası insanın fiziki olaraq kiçik, mənəvi olaraq isə sonsuz dərəcədə ağır yük daşıdığını göstərir. Ürək burada təkcə bioloji orqan deyil, xatirələrin, itkilərin, peşmanlıqların və qorxuların yığıldığı məkandır. “Ağrılar at çapanda” ifadəsi ağrının passiv deyil, fəal, dağıdıcı gücə malik olduğunu bildirir. Ağrı gəlmir, hücum edir, hərəkət edir və nəticədə “hər ürək dağılar”. Bu misralarda insanın ağrı qarşısında acizliyi açıq şəkildə hiss olunur, çünki heç bir ürək bu hücuma tam tab gətirə bilmir.
Son bənddə isə şeir daha açıq fəlsəfi suallarla tamamlanır. “Vaxtını bilməsəm də bir gün günəşim batar” misrası həyatın işıq mənbəyinin sönəcəyini sakit bir qəbul tonunda ifadə edir. Burada üsyan yoxdur, daha çox taleyə boyun əymə var.
Ən təsirli sual isə sonda verilir. “Bir can rahatlığına orda əllərim çatar?” Bu “orda” sözü dünyadan sonrakı məkana, axirət düşüncəsinə işarə edir və şeirin əsas ideyasını yekunlaşdırır, insan bu dünyada tapmadığı rahatlığı bəlkə də yalnız ölümdən sonra tapacaq. Lakin bu da qəti cavab deyil, sadəcə ümiddir. Şair oxucunu bu sualla tək buraxır və düşünməyə vadar edir. Rahatlıq həqiqətən varmı, yoxsa insanın bitməyən axtarışının başqa bir adıdır?
Ümumilikdə şeir sadə dil, aydın obrazlar və dərin məna ilə seçilir. Burada nə artıq bəzək, nə də süni fəlsəfə var, hər misra insanın gündəlik hiss etdiyi, amma çox vaxt dilə gətirə bilmədiyi daxili sızıltının poetik ifadəsidir və məhz bu səmimiyyət şeiri təsirli və yadda qalan edir.
✍ Sevil Azadqızı
Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi.
Filoloq. Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist.
