BİR GÜNAH SƏNİN, BİR GÜNAH MƏNİM
Bir gözün mən əydim, bir gözünü sən,
Niyə narazıyıq bu tərəzidən?..
Sən çeşmə qurudan, mən ağac kəsən
Bir günah sənindir, bir günah mənim.
Bu südə su qatıb hərə bir qaşıq,
Arını şəkərə dadandırmışıq.
Bazarın yağı şor, balı qarışıq
O mətah sənindir, bu mətah mənim.
Söz sözə gələndə sən nəfsi qıran,
Mən dünya malına göz yumub duran.
Amma ayrılıqda daşı da yaran,
Bir tamah sənindir, bir tamah mənim.
Görürük bu silah vurmur hədəfə,
Vurmur, ha atırıq mininci dəfə.
Əlimiz dolaşıb düşüb kələfə,
Bu əl gah sənindir, bu əl gah mənim.
Qoyma yalanımız qalxsın ayağa,
Hay deyirik, haya gəlmirik, qağa.
Sözü güləşdirib, əhdi danmağa,
Bir vallah sənindir, bir vallah mənim.
Yamanca ustayıq hər ehtiyatda,
Dostluq şirnisi də dilimiz altda.
Amma yaman günə əlimiz altda
Bir silah sənindir, bir silah mənim.
Ömür təsəllidi, ümid sabahdı,
İndi öz xeyrinə çoxu agahdı.
Hərə dolanışa bir cür nigahdı,
Bir nigah sənindir, bir nigah mənim.
Orda bulanıq su hopur torpağa,
Burda üzə çıxıb dönür bulağa.
Hələ ki, vaxtımız var durulmağa,
Bir sabah sənindir, bir sabah mənim.
Musa Yaqub Şeirinin Bədii Təhlili:
Bu şeir Musa Yaqubun poetik dünyasına xas olan dərin vicdan mühakiməsi, mənəvi tərəzi və insanın özü ilə üz-üzə qalması fəlsəfəsi üzərində qurulub. “Bir günah sənin, bir günah mənim” misrası yalnız bəndlərin nəqarəti deyil, bütöv şeirin ideya-etik oxudur. Şair burada günahı fərdi çərçivədən çıxarıb kollektiv məsuliyyət müstəvisinə gətirir və oxucunu hökm verən mövqedən çox, cavabdeh mövqeyə çəkir. İlk bənddə “bir gözün mən əydim, bir gözünü sən” deyimi ilə Musa Yaqub görmə, yəni həqiqəti dərk etmə məsuliyyətini iki yerə bölür. Tərəzidən narazılıq isə ədalətsizliyin səbəbini kənarda axtarmağın mənasızlığını göstərir, çünki tərəzini əyən də, onu bu hala salan da elə insanın özüdür. “Sən çeşmə qurudan, mən ağac kəsən” obrazları ekoloji və mənəvi dağıntını simvollaşdırır. Su və ağac həyatın özüdür, onları qurutmaq və kəsmək isə gələcəyin kökünü baltalamaq deməkdir və bu fəlakətin günahı təkcə bir tərəfin deyil, hamının payına düşür. İkinci bənddə südə su qatmaq, arını şəkərə dadandırmaq kimi metaforalar saxtalaşdırılmış dəyərlərin, təbii olanın pozulmasının rəmzidir. Bazarın yağı-şoru, balın qarışığı ictimai münasibətlərdə dürüstlüyün itməsini göstərir və “mətah” anlayışı ilə şair mənəvi dəyərlərin alver predmetinə çevrildiyini açıq şəkildə tənqid edir. Üçüncü bənddə zahiri zahidliklə daxili tamahın qarşılaşdırılması verilir. Biri nəfsi qırır kimi görünür, digəri dünya malına göz yumur, amma ayrılıqda daşı yaracaq gücdə olan tamah hər ikisinin içində yaşayır. Bu, Musa Yaqubun ikili standartlara qarşı kəskin mövqeyinin poetik ifadəsidir.
Dördüncü və beşinci bəndlərdə silah, əl, vallah kimi sözlər məsuliyyətsiz hərəkət və boş andların simvoluna çevrilir. Silah hədəfə dəymirsə, problem silahda deyil, onu tutan əllərdədir. Yalan ayağa qalxırsa, demək ki, susmaqla, laqeydliklə ona yol açanlar var və bu günah yenə də bölüşdürülür. Altıncı bənddə dostluğun “dilimiz altda şirin” qalması, amma çətin gündə əlin silah tutmaması riyakarlığın, sözlə əməl arasındakı uçurumun acı etirafıdır. Sonrakı bəndlərdə ömür, ümid, dolanışıq və nigah anlayışları ilə şair insanın həyatı necə öz xeyrinə yozduğunu, həqiqəti necə fərdi mənafelərə qurban verdiyini göstərir. Nigah burada həm baxış bucağı, həm də taleyə baxış anlamındadır.
Son bənd isə şeirin ideya kulminasiyasıdır. Bulanıq suyun torpağa hopması ilə üzdə təmiz görünən, amma daxilən çirkli olan vəziyyət, durulmaq ehtiyacı və “hələ ki, vaxtımız var” deyimi ümid işığını yandırır. Sabahın bölüşdürülməsi isə məsuliyyətin də, xilasın da ortaq olduğunu vurğulayır.
Nəticə olaraq, Musa Yaqub bu şeirdə nə kimisə ittiham edir, nə də özünü kənara çəkir. O, günahı paylaşdırmaqla əslində vicdanı oyadır, oxucuya “hamımız bu tərəzinin bir gözüyük” həqiqətini qəbul etdirməyə çalışır və durulmaq üçün hələ gec olmadığını xatırladaraq insanı öz iç dünyasında hesaba çağırır.
✍Sevil Azadqızı
