Müstəqil.Az DSD İB-nə istinadla Dövlət Dəniz və Liman Agentliyinin Gəmi heyəti departamentinin direktoru Səid Orucovun özünün sosial şəbəkədəki divarında yayınladığı son illər Beynəlxalq dənizçilikdə gəmi tikintisi və istismarı ilə bağlı maraqlı yazısını təqdim edir:
Gəmi dizel mühərrikləri bazarının inkişafını şərtləndirən əsas struktur amillərdən biri qlobal gəmi tikintisi sənayesində müşahidə olunan davamlı artım tempidir.
Qlobal gəmi tikintisi bazarının dəyəri
2023–2024-cü illər ərzində dünya üzrə yeni gəmi sifarişlərinin ümumi həcmi təxminən 150–160 milyon kompensasiya olunmuş brutto ton səviyyəsində qiymətləndirilmişdir. Bu göstərici əvvəlki beşillik dövrlə müqayisədə təxminən 4,2% orta illik artım tempinə uyğun gəlir.
Qlobal gəmi tikintisi bazarının dəyəri 2024-cü ildə təxminən 210–220 milyard ABŞ dolları səviyyəsində olmuşdur. Mövcud proqnozlara əsasən, bu göstəricinin 2029-cu ilə qədər 280–300 milyard ABŞ dollarına yüksələcəyi və illik orta hesabla 5–6% artım tempi nümayiş etdirəcəyi gözlənilir. Sözügedən artım əsasən konteyner gəmiləri, LNG daşıyıcıları, kimyəvi tanker gəmiləri və xüsusi təyinatlı offshore gəmilər hesabına formalaşır.
Asiya–Sakit Okean regionu gəmi tikintisi sənayesində dominant mövqeyini qoruyur. 2024-cü ildə qlobal yeni gəmi sifarişlərinin təxminən 92–94%-i bu regionun payına düşmüşdür. Çin təkbaşına qlobal sifarişlərin 50–52%-ni, Cənubi Koreya 28–30%-ni, Yaponiya isə 9–10%-ni təmin etmişdir. Avropa ölkələrinin ümumi payı isə əsasən yüksək texnologiyalı və ixtisaslaşmış gəmilər hesabına 4–5% səviyyəsində qalmışdır.
Gəmi tikintisində müşahidə olunan bu artım gəmi dizel mühərrikləri bazarına birbaşa və kəmiyyət baxımından ölçülə bilən təsir göstərir.
Orta hesabla hər yeni tikilən kommersiya gəmisində mühərrik və əlaqəli enerji sistemlərinin ümumi dəyəri gəminin kapital dəyərinin 8–12%-ni təşkil edir. Bu isə 2024-cü ildə təkcə yeni gəmi tikintisi hesabına gəmi dizel mühərriklərinə olan illik tələbin 17–22 milyard ABŞ dolları həcmində iqtisadi dövriyyə yaratdığını göstərir.
Eyni zamanda, donanmanın yenilənməsi və köhnə gəmilərin istismardan çıxarılması prosesi də mühərrik bazarına əlavə impuls verir. Qlobal ticarət donanmasının orta yaşı 21–23 il təşkil edir və mövcud qiymətləndirmələrə görə, 2030-cu ilə qədər istismarda olan gəmilərin təxminən 35–40%-nin ya əsaslı modernizasiyaya, ya da tam əvəzlənməyə ehtiyacı olacaqdır. Bu isə mühərriklərin dəyişdirilməsi və ya yenilənməsi bazarında illik əlavə 6–8% artım potensialı formalaşdırır.
Çoxyanacaqlı gəmilər diqqət mərkəzində
LNG ilə işləyən və çoxyanacaqlı gəmilər xüsusi diqqət mərkəzindədir. 2024-cü ildən yeni sifariş verilmiş gəmilərin təxminən 38–40%-i alternativ yanacaqlara uyğunlaşdırılmışdır. Bu göstəricinin 2029-cu ilə qədər 55–60%-ə yüksələcəyi proqnozlaşdırılır. Nəticə etibarilə, çoxyanacaqlı və modul dizaynlı dizel mühərriklərinə olan tələb ənənəvi mühərriklərlə müqayisədə ildə 2–3 faiz bəndi daha yüksək artım tempi ilə inkişaf edir.
Beləliklə, gəmi tikintisi sənayesində müşahidə olunan 5–6%-lik illik artım, dəniz dizel mühərrikləri bazarında qeydə alınan 8,3%-lik proqnozlaşdırılan artım tempi üçün struktur və iqtisadi əsas yaradır. Yeni gəmilərin inşası, donanmanın texnoloji yenilənməsi və ekoloji tələblərə uyğunlaşma prosesləri bu iki bazar arasında güclü multiplikativ effekt formalaşdırır. Nəticə etibarilə, gəmi tikintisi sektorunun kəmiyyət və keyfiyyət baxımından genişlənməsi dəniz gəmi mühərrikləri bazarının orta və uzunmüddətli perspektivdə davamlı inkişafını təmin edən əsas determinantlardan biri kimi çıxış edir.
