Faiq BALABƏYLİ Poeziyasına Ədəbi-Bədii Baxış - Sevil AZADQIZI

Faiq BALABƏYLİNİNİN oxuculara təqdim etdiyimiz “Bezmişəm” şeiri artıq təkcə bir şairin fərdi etirafı yox, müasir insanın mənəvi durumunun ümumiləşdirilmiş fəlsəfi manifestinə çevrilir.

Şeirdəki əsas xətt daxili yorğunluqdur, amma bu yorğunluq sadə bezginlik deyil, uzun illər yığılıb qalmış, açılmayan, danışılmayan, paylaşılmayan dərdlərin nəticəsidir. Qaşların arasındakı düyün insanın düşüncə mərkəzində, alın yazısının yerləşdiyi yerdə yaranan bir gərginlikdir və bu, taleyin insan şüurunda buraxdığı iz kimi oxunur. Bu düyünə kimin yaxınlaşa bilməməsi, kimin qorxması, kimin qaçması sualları cəmiyyətin ağrıdan qaçan psixologiyasını göstərir, çünki müasir insan başqasının dərdinə baxa bilir, amma ona toxunmağa cəsarət etmir. Lirik qəhrəman isə bu ağrını gizlətmir, onu ovucu ilə əzir, yəni dərdlə barışmır, onu içində fəal şəkildə yaşayır. Şeirdəki cadu və kor qarı obrazı taleyin irrasional, izahsız və bəzən də ədalətsiz tərəfini simvolizə edir, bu cadu nəticəsində nə sevgi bar verir, nə ümid çiçək açır, nə də sinədəki dağların qarı əriyir. Qarın əriməməsi zamanın donması, duyğuların hərəkətsiz qalması və insanın içindəki soyuğun daimi hala çevrilməsi deməkdir. Balıqçı qarmağı metaforası insanın öz taleyini bilmədən riskə atmasını, sevgiyə, ümidə kor-koranə inanmasını göstərir, gözlərin işığında mürgü vurmaq isə aldanışın nə qədər cazibədar və təhlükəli olduğunu ifadə edir. Burada sevgi həm xilas, həm tələ, həm də gecikmiş ayılmadır. Samavar səsinin qəfil diksindirməsi gündəlik həyatın ən adi detallarının belə insanın içindəki boşluğu üzə çıxardığını göstərir, çünki təkliyin nəfəsi artıq səssiz deyil, eşidilən və boğan bir hala gəlib. “Bezmişəm” sözü bu nöqtədə şikayət yox, etirafdır və bu etiraf insanın özünə qarşı səmimi qalmasının göstəricisidir. Qonşunun saralmış barmaqları arasından qalxan tüstünün dua kimi təsviri inamın zəiflədiyini, duaların mexaniki vərdişə çevrildiyini və ünvanına çatmadığını göstərir. Burada Allaha narazılıq əslində insanın öz səmimiyyətsizliyinə, ümidini itirməsinə və inamı formal hala salmasına yönəlmiş etirazdır. Şeir bu mənada təkcə fərdi kədər yox, mənəvi böhran içində olan bir cəmiyyətin portretidir.

Nəticə olaraq demək olar ki, “Bezmişəm” mövzusu insanın taleylə mübarizəsinin, təkliyin ağır nəfəsinin, sevgi və inam arasında qalan ruhun poetik ifadəsidir və bu şeir oxucuya göstərir ki, bezmək zəiflik deyil, uzun müddət susmuş ruhun özünü dərk etmə mərhələsidir, çünki insan bezdiyini etiraf edirsə, hələ də içində dəyişmək, anlamaq və yaşamaq istəyi tam ölməyib.

Sevil Azadqızı