Bu şeir sevənlərin həyatla apardığı səssiz, lakin ağır mübarizənin poetik ifadəsidir. Müəllif burada sevgini nə təsadüfi bir hiss, nə də ötəri bir sevinc kimi təqdim edir.
Əksinə, sevgi bu mətndə taleyə çevrilmiş bir yük, insan ömrünün içində bitməyən bir sınaq kimi meydana çıxır. Oxucu ilk misralardan anlayır ki, bu şeir sevginin bəzədilmiş üzünü deyil, onun içində gizlənən ağrını, həsrəti, səbr və gözləmə mədəniyyətini danışacaq. Sevənlər burada xoşbəxtliyin axtarışında olan insanlar deyil. Onlar ağrını qəbul edib onunla yaşamağı öyrənmiş ruhlardır. Hicran evə, gözləmə həyat tərzinə, ümid isə insanı ayaqda saxlayan son dayağa çevrilir. Bu giriş şeirin oxucunu aparacağı dərin mənəvi yolun ilk addımı kimi formalaşır.
SEVƏNLƏR
Puç olar illərin ömür savaşı,
Həsrətli gözlərin qurumaz yaşı.
Qan sızar yaralı qəlbinin başı,
İçindən talanar, çökər sevənlər.
Qoynunu yandırar gözünün yağı,
Daşlaşar, əriməz köksünün dağı.
Dolaşar elbəel dilində ağı,
Yuvasın hicrandan tikər sevənlər.
Tükənib bitəndə sözü dil ilə,
Söndürər odunu, oynar kül ilə.
Ümiddən dən tutar titrək əliylə,
Dərdli sinəsinə əkər sevənlər.
Yerdə qərar tutmaz, sığışmaz göyə,
Sirrini söyləməz heç vaxt kimsəyə.
Gedəni nə vaxtsa qayıdar deyə,
Gözünü yollara dikər sevənlər.
ŞEİRİN TƏHLİLİ:
Bu şeir sevənlərin psixoloji və mənəvi portretini yaradır. Müəllif sevən anlayışını təkcə sevgi hissi yaşayan insan kimi deyil, həyatın ağır sınaqlarından keçən, daxili mübarizəsi heç vaxt bitməyən bir varlıq kimi təqdim edir. Birinci bənddə “illərin ömür savaşı” ifadəsi ilə zaman anlayışı döyüş meydanına çevrilir. Bu döyüşdə sevənlər qalib çıxmır. Əksinə, savaş puç olur. Çünki burada məğlub olan sevgi deyil, insanın rahat ömür yaşamaq arzusudur. “Həsrətli gözlərin qurumaz yaşı” misrası sevginin keçici bir kədər yox, davamlı bir həyat halına çevrildiyini göstərir. Göz yaşı burada adi emosional reaksiya deyil. Sevənin taleyinə yazılmış bir vəziyyətdir. “Qan sızar yaralı qəlbinin başı” misrasında sevgi artıq ruhi çərçivədən çıxaraq cismani ağrı səviyyəsinə yüksəlir. Qəlb yaralanmış bir bədən kimi təsvir olunur. “İçindən talanar, çökər sevənlər” misrası isə daxili dağılmanı, insanın öz iç dünyasında tədricən çökməsini ifadə edir. Bu çöküş fiziki deyil. Mənəvi və ruhidir. İkinci bənddə sevginin yanğıya çevrilmiş forması ön plana çıxır. “Gözünün yağı”nın qoynu yandırması baxışdan başlayan sevginin bütün varlığı yandırdığını göstərir. “Daşlaşar, əriməz köksünün dağı” misrasında ağrının insanı sərtləşdirdiyi, hisslərin donduğu sezilir. Lakin bu sərtlik də əslində bir müdafiə mexanizmidir. Sevən susur, daşlaşır, amma içindəki ağrı daha da ağırlaşır. “Dolaşar elbəel dilində ağı” misrası sevənlərin dərdinin təkcə şəxsi olmadığını göstərir. Bu ağrı cəmiyyətin içində dolaşan ümumi bir ağıya çevrilir. “Yuvasın hicrandan tikər sevənlər” misrası şeirin ideya baxımından ən güclü nöqtələrindən biridir. Burada hicran müvəqqəti ayrılıq deyil. Evdir, yurdudur, yaşayış formasıdır. Sevənlər ayrılığı qəbul edir və onun içində yaşamağa məcbur qalırlar.
Üçüncü bənddə söz və dil anlayışı tükənir. “Tükənib bitəndə sözü dil ilə” misrası sevginin elə bir mərhələyə çatdığını göstərir ki, artıq sözlər də aciz qalır. “Söndürər odunu, oynar kül ilə” misrası zahiri sakitliyin daxili yanğını gizlətməsini simvolizə edir. Od sönmüş kimi görünür. Amma külün altında köz qalır. “Ümiddən dən tutar titrək əliylə” misrası insanın son anda belə ümidə sarılmaq instinktini son dərəcə incə şəkildə ifadə edir. Bu ümid zəifdir, titrəkdir. Amma yaşamaq üçün kifayətdir. “Dərdli sinəsinə əkər sevənlər” misrasında dərd torpaq, ümid isə toxum kimi təqdim olunur. Sevən insan ağrının içindən yeni bir yaşamaq səbəbi yaradır.
Dördüncü bənd sevənlərin məkan və tale ilə münasibətini açır. “Yerdə qərar tutmaz, sığışmaz göyə” misrası sevənlərin nə bu dünyaya, nə də xəyala tam aid olmadığını göstərir. Onlar arada qalmış ruhlardır. “Sirrini söyləməz heç vaxt kimsəyə” misrası sevginin içə qapanan, paylaşılmayan tərəfini vurğulayır. Çünki bu dərdi hər kəs anlaya bilməz. Son iki misrada isə şeirin ideya yükü tamamlanır. Gedənin qayıdacağına dair inam sevənlərin son sığınacağı kimi təqdim olunur. “Gözünü yollara dikər sevənlər” misrası şeiri bitməyən gözləmə, səssiz sədaqət və taleyə bağlanmış ümidlə tamamlayır.
Nəticə etibarilə bu şeir sevgi mövzusunda yazılmış adi lirika deyil. Bu, sevən insanın mənəvi anatomiyasıdır. Müəllif sevginin bəzəkli tərəflərini deyil, onun yandıran, yoran, lakin insanı ucaldan tərəfini göstərir. Sevənlər bu şeirdə məğlub görünürlər. Amma əslində səbrləri, gözləmələri və vaz keçməmələri ilə mənəvi gücün daşıyıcısına çevrilirlər. Məhz bu səbəbdən şeir oxucuda təkcə kədər deyil. Dərin hörmət və empati hissi yaradır.
Sevil Azadqızı
