Ədəbiyyat yalnız yazılan mətnlərdən ibarət deyil; o, həm də bu mətnləri dəyərləndirən, istiqamətləndirən və oxucuya doğru təqdim edən düşüncə adamlarının fəaliyyəti ilə bütövləşir.
Bu baxımdan görkəmli tənqidçi, filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusiflinin yaradıcılığı və ədəbi mövqeyi mənim üçün hər zaman xüsusi maraq doğurub.
Vaqif Yusifli təkcə tənqidçi deyil, o, ədəbiyyatı yaşayan, onu dərindən duyan və bu duyğunu sözə çevirə bilən nadir şəxsiyyətlərdəndir. Onun yazılarında hiss olunur ki, o, ədəbi mətnə kənardan baxmır, əksinə, onun daxilinə nüfuz edir, obrazların, fikirlərin, müəllif niyyətinin ən incə qatlarını üzə çıxarmağa çalışır. Bu isə onun tənqidini quru nəzəriyyədən uzaqlaşdıraraq canlı, təsirli və düşündürücü edir.
Mənim üçün Vaqif Yusiflinin ən diqqətəlayiq cəhətlərindən biri onun obyektivliyi və ədalətli yanaşmasıdır. O, müəllifə münasibətdə nə həddindən artıq tərifə, nə də əsassız tənqidə yol verir. Əksinə, hər bir əsəri öz daxili qanunları çərçivəsində qiymətləndirir, onun güclü və zəif tərəflərini aydın şəkildə göstərir. Bu yanaşma isə həm müəllif, həm də oxucu üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
Onun dili də ayrıca qeyd olunmalıdır. Vaqif Yusiflinin üslubu sadəliklə dərinliyin harmoniyasını yaradır. O, mürəkkəb ədəbi məsələləri belə oxucuya anlaşıqlı şəkildə təqdim etməyi bacarır. Bu, yalnız böyük bilik deyil, həm də böyük ustalıq tələb edir. Onun yazılarını oxuyarkən hiss olunur ki, hər bir cümlə düşünülmüş, hər bir fikir süzgəcdən keçirilmişdir.
Vaqif Yusifli eyni zamanda ədəbiyyatda yeni imzaların üzə çıxarılmasında, onların yaradıcılığının dəyərləndirilməsində mühüm rol oynayan tənqidçilərdəndir. Onun diqqəti və dəstəyi bir çox gənc yazar üçün stimul olmuş, onların ədəbi yoluna işıq salmışdır. Bu isə onun fəaliyyətinin yalnız tənqid çərçivəsində qalmadığını, daha geniş bir missiya daşıdığını göstərir.
Mənim üçün Vaqif Yusifli ədəbiyyatın sadiq keşiyində duran, sözün dəyərini bilən və onu qoruyan ziyalı obrazıdır. Onun yaradıcılığına müraciət etdikcə bir daha anlayıram ki, əsl tənqidçi yalnız qiymətləndirən deyil, həm də istiqamət verən, düşündürən və ədəbi prosesi zənginləşdirən şəxsdir.
Bu baxımdan Vaqif Yusiflinin fəaliyyəti Azərbaycan ədəbiyyatında mühüm yer tutur və onun yazıları uzun illər boyu həm oxucular, həm də tədqiqatçılar üçün dəyərli mənbə olaraq qalacaqdır.
Bu yazını yazmaqda məqsədim bu yaxınlarda mənim “Yağışda islanmayan adam” adlı kitabıma rəy bildirməsi ilə əlaqədardır. Məhz bu münasibətlə Vaqif Yusifli kimi nüfuzlu bir tənqidçinin fikirlərinə bir daha qayıtmaq, onun sözündəki dərinliyi və məsuliyyəti dərk etmək istədim.
Ədəbi mühitdə rəy bildirmək sadəcə fikir söyləmək deyil, bu, həm də müəllifin yaradıcılığına güzgü tutmaq, onun gördüyünü və bəzən də görə bilmədiyini üzə çıxarmaq deməkdir. Vaqif Yusiflinin mənim kitabım haqqında söylədiyi fikirlərdə də məhz bu cəhəti aydın şəkildə hiss etdim. Onun yanaşması nə təkcə təqdir, nə də təkcə tənqid idi — bu, daha çox anlayan və anlatmağa çalışan bir ədəbiyyat adamının mövqeyi idi.
“Yağışda islanmayan adam” haqqında deyilənlər mənim üçün yalnız bir rəy deyil, həm də bir məsuliyyət oldu. Çünki belə bir tənqidçinin diqqətindən keçmək, onun süzgəcindən süzülmək hər bir müəllif üçün həm qürurverici, həm də düşündürücüdür. Bu rəy mənə öz yazdıqlarıma kənardan baxmaq imkanı verdi; bəzən üzərində dayandığım, lakin ifadə edə bilmədiyim məqamları onun sözlərində gördüm.
Mənim üçün xüsusilə önəmli olan odur ki, Vaqif Yusifli əsərin mahiyyətinə enməyi bacarır. O, yalnız süjetə və ya zahiri tərəflərə diqqət yetirmir, daha çox mətnin içində gizlənən psixoloji və fəlsəfi qatları üzə çıxarır. Bu isə müəlliflə tənqidçi arasında görünməz bir dialoq yaradır. Sanki o, yazılmamış fikirləri belə oxuya bilir.
Bu gün ədəbi mühitdə müxtəlif yanaşmalar, fərqli baxışlar mövcuddur. Lakin hər zaman obyektiv, sanballı və düşünülmüş sözə ehtiyac var. Vaqif Yusiflinin rəyində mən məhz bu ehtiyacın qarşılandığını gördüm. Onun fikirləri nəinki bir əsərə münasibət, həm də ümumilikdə ədəbiyyata baxışın ifadəsidir.
Bu baxımdan düşünürəm ki, belə tənqidçilərin varlığı ədəbiyyatın sağlam inkişafı üçün olduqca vacibdir. Onlar sözün dəyərini qoruyur, onu təsadüfi yanaşmalardan uzaq saxlayır və hər bir müəllifi daha məsuliyyətli olmağa çağırır.
Sonda demək istərdim ki, mənim üçün bu rəy sadəcə bir qiymətləndirmə deyil, həm də yaradıcılıq yolumda bir mərhələdir. Bu mərhələ məni daha dərindən düşünməyə, daha məsuliyyətlə yazmağa və sözün həqiqi dəyərini bir daha anlamağa sövq edir. Və məhz buna görə Vaqif Yusifli kimi bir söz adamının fikirləri mənim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Yeri gəmişkən, aprel ayının 20-də Vaqif Yusiflinin ad günüdür. Bu münasibətlə sözə və ədəbiyyata ömrünü həsr etmiş bu dəyərli ziyalını ürəkdən təbrik etmək istəyirəm.
Hörmətli Vaqif müəllim, Sizin qələmə aldığınız hər bir yazı, söylədiyiniz hər bir fikir ədəbiyyatımız üçün bir işıq mənbəyidir. Siz təkcə əsərləri dəyərləndirmir, eyni zamanda ədəbi düşüncəni formalaşdırır, sözün məsuliyyətini bizlərə bir daha xatırladırsınız. Sizin kimi tənqidçilərin varlığı ədəbiyyatın sağlam inkişafının ən böyük təminatıdır.
Arzu edirəm ki, qələminiz daim iti, sözünüz həmişə kəsərli olsun. Yazdıqlarınız yeni nəsil yazarlar üçün yol göstəricisi, oxucular üçün isə düşüncə mənbəyi olaraq qalmaqda davam etsin. Sizə möhkəm cansağlığı, uzun ömür və yaradıcılıq uğurları arzulayıram.
Ad gününüz mübarək olsun!
Yazıçı – publisist, AYB üzvü Səadət Sultan Abbasova
