Sən qurunun adamı, mən suların qadını,
İslanmış kirpiklərim lövbər salar qoynunda.
Gözlərində hiddətli qasırğalar qopanda,
Daşıyaram yorulmuş sahilləri çiynimdə…
Nəfəsi daralanda suda qəlsəmələrin,
Pulcuğundan ayrılar dərisi həsrətimin.
Limanından uzaqda fırtınadır dənizim,
Suda intihar edər pərisi həsrətimin…
Gördüyün dalğalar da uzanan saçlarımdır,
Barmaqların küsəndə yapış qulaclarından.
Al götür sahilləri uzaqların əlindən,
Bu balıq həsrətimə su ver ovuclarında…
Ya da, qurtarma məni balıqçının torundan…
Şeirinin Bədii Təhlili:
Bu şeir poetik mətn olmaqla yanaşı, dərin fəlsəfi, psixoloji və mifoloji qatlara malik güclü bir materialıdır və onu bütöv şəkildə “ünsiyyətin mümkünsüzlüyü, sevginin təbiət fərqi və könüllü məhkumluq” mövzusu üzərində oxumaq mümkündür. Şeir ilk misradan qarşıdurma üzərində qurulur. “Sən qurunun adamı, mən suların qadını”, burada yalnız iki insan deyil, iki varlıq aləmi üz-üzə dayanır. Quru sabitlik, sərtlik, rasional məkan, su isə axıcılıq, emosional dərinlik, dəyişkənlik və instinktiv var olma deməkdir. Lirik “mən” özünü su ilə eyniləşdirərək qadın obrazını təkcə cinsiyyət yox, varlıq forması kimi təqdim edir. Bu, qadının hisslərlə, instinktlərlə, fədakarlıqla yaşayan mahiyyətini simvolizə edir. “İslanmış kirpiklərim lövbər salar qoynunda” misrası sevginin paradoksunu açır. Göz yaşı, yəni ağrı və kədər qarşı tərəfdə lövbər salır, yəni onu saxlayan, yerində tutan qüvvəyə çevrilir. Deməli, bu münasibətdə qadının ağrısı kişinin sabitliyinə xidmət edir. Şeirin davamında “Gözlərində hiddətli qasırğalar qopanda, Daşıyaram yorulmuş sahilləri çiynimdə” misraları qadının yalnız sevən yox, həm də daşıyan, dözən, yüklənən tərəf olduğunu göstərir. Burada sahil artıq istirahət yeri deyil, yorğunluğun, tükənmişliyin simvoludur və qadın həmin tükənmişliyi belə öz çiyninə alır. İkinci bənddə metaforalar daha bioloji və instinktiv xarakter alır. “Nəfəsi daralanda suda qəlsəmələrin” misrası qadının su mühitində belə boğulduğunu, yəni öz təbiətində yaşasa belə, sevdiyi varlıqla əlaqədə nəfəs ala bilmədiyini göstərir. “Pulcuğundan ayrılar dərisi həsrətimin” ifadəsi isə həsrətin artıq qoruyucu qatları soyub, varlığın ən çılpaq yerinə toxunduğunu bildirir. “Limanından uzaqda fırtınadır dənizim” misrası sevginin təhlükəsiz mərkəzdən məhrum olduğunu, bu eşqin sığınacaq yox, daimi təhlükə yaratdığını açıq şəkildə göstərir və “Suda intihar edər pərisi həsrətimin” misrası ilə bu vəziyyət ən tragik həddə çatır. Su pərisi suyun özündə ölərsə, bu, artıq təbiətə zidd ölüm, yəni ruhun öz mühitində məhv olmasıdır və bu, sevginin insanı öz mahiyyətinə yadlaşdırmasının simvoludur.
Üçüncü bənddə qadın obrazı həm cazibə, həm də son ümid kimi təqdim olunur. “Gördüyün dalğalar da uzanan saçlarımdır” misrası qadının cazibəsinin təbiətlə eyniləşdirilməsidir, lakin bu cazibə xilas yox, son çağırış kimidir. “Barmaqların küsəndə yapış qulaclarından” ifadəsi artıq münasibətdə fiziki deyil, emosional toxunuşun qırıldığını göstərir və qadın yenə də öz varlığını körpü kimi təqdim edir. “Al götür sahilləri uzaqların əlindən” misrası kişinin məsuliyyətə çağırılmasıdır, lakin ardınca gələn “Bu balıq həsrətimə su ver ovuclarında” misrası göstərir ki, qadın yenə də xilas gözləmir, sadəcə yaşamaq üçün bir az anlayış, bir az mərhəmət istəyir. Şeirin son misrası isə bütün mətni açan açardır. “Ya da, qurtarma məni balıqçının torundan…”, burada balıqçı taledir, cəmiyyətin qaydalarıdır, bəlkə də kişinin öz eqosudur və qadın açıq şəkildə xilas istəmir, çünki bu sevgi artıq onun taleyinə çevrilib, tor isə həm əsarət, həm də bağlılıq deməkdir.
Nəticə olaraq bu şeir sevginin romantik tərənnümü deyil, onun fədakarlıq adı altında necə birtərəfli əzaba çevrildiyinin poetik etirafıdır. Burada qadın xilasedici rolunu könüllü seçir, amma eyni zamanda bu roldan çıxmağın mümkünsüzlüyünü də dərk edir və məhz bu dərk şeiri emosional yox, fəlsəfi dərinliyə daşıyır.
Sevil Azadqızı
06.01.2026
